Hàng không Mỹ "đau đầu" với vấn nạn thiếu kiểm soát viên không lưu
Số lượng kiểm soát viên không lưu của Mỹ đang ít hơn 25% so với năm 1981, trong khi các kiểm soát viên quản lý lượng giao thông hàng không nhiều hơn gấp ba lần.
Tình trạng thiếu hụt kiểm soát viên không lưu (ATC) trên khắp nước Mỹ vừa được phơi bày trong một báo cáo độc lập, mô tả đây là một 'cuộc khủng hoảng an toàn' đã kéo dài hàng thập kỷ và đang tiếp tục gây áp lực lên các sân bay trên cả nước.
40% sân bay Mỹ thiếu kiểm soát viên không lưu
Theo Generation Aviation News, việc đối soát hơn 94.000 hồ sơ tai nạn của Ủy ban An toàn Giao thông Quốc gia Mỹ ((National Transportation Safety Board – NTSB) đã cho thấy tình trạng thiếu hụt nhân sự ATC đang ngày càng trở nên nghiêm trọng.
Cụ thể, số lượng nhân sự kiểm soát không lưu tại Mỹ hiện nay đã sụt giảm 25% so với thời điểm năm 1981, dù khối lượng bay cần quản lý đã tăng hơn gấp ba lần. Cụ thể, theo Aviatordb mỗi ngày, có khoảng 45.000 máy bay di chuyển trong không phận quốc gia của Mỹ. Trong năm 2024, Cục Hàng không Liên bang (FAA) đã quản lý 16,8 triệu chuyến bay, tăng 10% trong thập kỷ qua.
Yêu cầu bắt buộc đối với ứng viên là khả năng sử dụng tiếng Anh lưu loát và rõ ràng qua các thiết bị thông tin liên lạc. Về trình độ và kinh nghiệm, ứng viên phải đáp ứng một trong các tiêu chí sau: có một năm kinh nghiệm làm việc tích lũy chuyên môn, có bằng cử nhân, hoặc có tổng thời gian đào tạo đại học và kinh nghiệm làm việc cộng dồn đạt ít nhất một năm.
Tỷ lệ ứng viên thỏa mãn các điều kiện trên và được chấp thuận theo học tại Học viện FAA là dưới 10%. Nhân sự dự bị vị trí kiểm soát viên không lưu bắt buộc phải đảm bảo năng lực thực thi các nhiệm vụ trọng yếu mà không dẫn đến những nguy cơ tiềm tàng cho chính mình hay cộng đồng. Ứng viên phải đạt chuẩn về thể chất lẫn tâm thần, cụ thể là đáp ứng các chỉ số nghiêm ngặt về thị giác, thính giác, hệ tim mạch, hệ thần kinh và sức khỏe tâm thần.
Ông Jim Kerr, Chủ tịch của AviationDB, nhận định rằng quy trình đào tạo nguồn nhân lực kiểm soát viên không lưu mới đang rơi vào tình trạng "bế tắc về mặt toán học". Ông chỉ ra rằng vào năm 2022, đã có hơn 57.900 người nộp đơn ứng tuyển để theo học ngành này, nhưng trong giai đoạn từ 2017-2022, chỉ có vỏn vẹn 4% trong số đó được nhận vào Học viện FAA. Trong số những người vào được học viện, 30% đã phải bỏ cuộc, và cuối cùng chỉ có 61% đạt được chứng chỉ kiểm soát viên không lưu chính thức.
Quy trình từ lúc ứng tuyển đến khi đạt được chứng chỉ năng định ATC có thể vượt quá lộ trình 5 năm, với tỷ lệ ứng viên thực tế trở thành kiểm soát viên chuyên nghiệp chỉ chiếm xấp xỉ 2%. Bất chấp việc FAA liên tục thiết lập các mục tiêu tuyển dụng kể từ năm 2023, mức tăng trưởng nhân sự thực tế (sau khi trừ đi số người nghỉ hưu hoặc thôi việc) chỉ dao động ở mức khiêm tốn với 15 kiểm soát viên không lưu trong năm 2023 và 108 nhân sự trong năm 2024. Cựu Giám đốc FAA Mike Whitaker đã công khai tuyên bố rằng các tháp kiểm soát không lưu sẽ "không bao giờ" đạt được đủ nhân lực theo hệ thống hiện tại.
Yêu cầu bắt buộc đối với ứng viên là khả năng sử dụng tiếng Anh lưu loát và rõ ràng qua các thiết bị thông tin liên lạc. Về trình độ và kinh nghiệm, ứng viên phải đáp ứng một trong các tiêu chí sau: có một năm kinh nghiệm làm việc tích lũy chuyên môn, có bằng cử nhân, hoặc có tổng thời gian đào tạo đại học và kinh nghiệm làm việc cộng dồn đạt ít nhất một năm.
Tình trạng thiếu kiểm soát viên không lưu không chỉ diễn ra ở Mĩ. Theo báo cáo từ các liên đoàn, thế giới sẽ đối mặt với sự thiếu hụt 71.000 kiểm soát viên cầu vào năm 2034.
Hiệp hội Kiểm soát viên Không lưu Quốc tế (IFATCA)
Hàng loạt vụ tai nạn do kiểm soát viên không lưu quá tải
Theo báo cáo nhân sự của FAA, hệ thống đang có 13.164 kiểm soát viên không lưu và thiếu hụt 3.544 kiểm soát viên thực thụ so với định mức cần thiết. Do đó, hơn 41% kiểm soát viên chuyên nghiệp được chứng nhận phải làm việc 10 tiếng mỗi ngày, 6 ngày một tuần ít nhất một lần mỗi tháng. Một số nơi yêu cầu điều này mỗi tuần. Trung bình, kiểm soát viên không lưu làm thêm giờ từ 400 đến 500 giờ mỗi năm.
Có tới hơn 40% trong số 290 trạm điều hành của FAA không đủ nhân sự, và 19 trong 30 trung tâm trọng điểm đang vận hành với mức nhân lực chưa đạt 85% kế hoạch. Đáng chú ý, 19 đơn vị này chịu trách nhiệm cho 40% các trường hợp trì hoãn chuyến bay trên toàn bộ Hệ thống Không phận Quốc gia (NAS).
Tại Trung tâm Kiểm soát Tiếp cận New York (TRACON), hay còn gọi là N90 - một trong những cơ sở điều hành bay bận rộn nhất hành tinh, bức tranh nhân sự là một ví dụ điển hình cho sự thiếu hụt. Cơ sở này hiện chỉ vận hành ở mức 54% đến 58% định biên nhân sự được phê duyệt, với 113 kiểm soát viên thực thụ so với mục tiêu 195 người.
Khi rà soát các sự cố trước đây, báo cáo chỉ ra rằng có hơn 5.100 vụ tai nạn trong cơ sở dữ liệu của NTSB xác định kiểm soát không lưu là một tác nhân hoặc nguyên nhân khả dĩ. Trong số 5.108 vụ tai nạn này, 159 trường hợp được phân loại là có thương vong về người, điển hình là vụ va chạm thảm khốc giữa phi cơ số hiệu 5569 của SkyWest Airlines và số hiệu 1493 của USAir năm 1991, cướp đi sinh mạng của 34 hành khách và phi hành đoàn.
Các sai sót kể trên xảy ra khi nhân viên không lưu vận hành trong trạng thái 'vị trí công tác bị quá tải'. Thực trạng này vẫn đang tiếp diễn, buộc các kiểm soát viên phải quản lý cùng lúc luồng giao thông của trực thăng và máy bay cánh cố định. Một ví dụ điển hình là thảm kịch trên sông Potomac, cướp đi sinh mạng của 67 người trong lúc máy bay đang thực hiện lộ trình tiếp cận Sân bay Quốc gia Ronald Reagan Washington (DCA).
Vụ tai nạn nghiêm trọng mới đây tại Sân bay LaGuardia (LGA) đã đẩy áp lực đối với đội ngũ kiểm soát viên lên một ngưỡng mới. Vào ngày 22/3, chuyến bay số hiệu 8646 của Air Canada trong quá trình hạ cánh từ Montréal (YUL) đã đâm vào một xe cứu hỏa của cảng vụ - phương tiện vốn được lệnh cho phép băng qua đường băng ngay tại thời điểm máy bay tiếp đất. Tai nạn đã cướp đi sinh mạng của cả hai phi công. Trong khi các cuộc điều tra vẫn đang được tiến hành, vấn đề định biên nhân sự không lưu đang bị đặt vào tầm ngắm như một tác nhân gián tiếp dẫn đến sai lầm chết người này.
Tại Việt Nam, Học viện Hàng không Việt Nam là cơ sở giáo dục đại học duy nhất trong hệ thống giáo dục đại học quốc dân về lĩnh vực hàng không dân dụng, giữ vai trò quan trọng trong việc đào tạo và cung cấp nguồn nhân lực cho ngành hàng không Việt Nam và các nước lân cận. Học viện là thành viên của TrainAir Plus (ICAO); là thành viên của mạng lưới các trường đại học hàng không vũ trụ Đông Nam Á.
Theo thông tin trên website Học viện, Quản lý hoạt động bay là ngành đào tạo những sinh viên trở thành Kỹ sư chuyên ngành Quản lý hoạt động bay; quản lý, điều hành hoạt động bay dân dụng, đảm bảo an toàn, điều hòa cho việc cất và hạ cánh của các chuyến bay, giám sát trung tâm bay theo các phương pháp và chính sách đã ban hành, đưa ra những chỉ dẫn cần thiết cho việc cất cánh và hạ cánh.
Sinh viên được trang bị kiến thức cơ bản trong lĩnh vực Hàng không dân dụng như: pháp luật hàng không; tổng quan về ngành hàng không dân dụng; an ninh hàng không; kinh tế vận tải hàng không; quy tắc quốc tế về vận chuyển hàng không… có thể áp dụng thành thạo phục vụ cho việc lý luận, phân tích trong quá trình giải quyết, phát triển các vấn đề liên quan đến ngành và chuyên ngành đào tạo.
Chương trình học ngành Quản lý hoạt động bay cũng đào tạo kiến thức cơ bản về về các vấn đề kỹ thuật, cấu tạo và hoạt động của tàu bay liên quan như: hình họa và vẽ kỹ thuật, đồ họa vi tính và CAD, khí động lực học cơ bản; cơ học và tính năng tàu bay, động cơ tàu bay, điện – điện tử hàng không…
Bên cạnh đó, sinh viên cũng được học kiến thức rộng và tổng quan về ngành quản lý hoạt động bay như: an toàn hàng không, quy tắc bay, dịch vụ không lưu, khí tượng hàng không, cứu hỏa & phương thức khẩn nguy sân bay…
Sau khi tốt nghiệp ngành Quản lý hoạt động bay, sinh viên sẽ làm việc tại các vị trí như kiểm soát không lưu, phòng thủ tục bay, kế hoạch bay, thông báo bay của trung tâm Quản lý bay, các Hãng hàng không, các Cảng hàng không, sân bay, các cơ quan quản lý nhà nước về Hàng không dân dụng.
Bên cạnh đó, sinh viên có thể đảm nhận các công việc: Giảng dạy tại các trường đại học, cao đẳng, dạy nghề có liên quan đến hàng không, Kiểm soát viên mặt đất tại sân bay, Huấn luyện viên không lưu, Nhân viên đánh tín hiệu…