Giảm 50% phí cất hạ cánh liệu đã đủ để các sân bay mới nhộn nhịp?
Theo một số chuyên gia, cần có chính sách phí cất, hạ cánh cao hơn nữa cộng với ưu đãi cho các đối tượng khác, đặc biệt là người đi máy bay mới có thể các sân bay mới, đặc biệt là sân bay Long Thành nhanh chóng được lấp đầy.
Bộ Xây dựng đang tổ chức lấy ý kiến rộng rãi đối với dự thảo thông tư quy định chi tiết về quản lý giá dịch vụ trong lĩnh vực hàng không - một văn bản được kỳ vọng tạo hành lang pháp lý đồng bộ, đồng thời tháo gỡ những điểm nghẽn về cơ chế giá trong bối cảnh ngành hàng không bước vào giai đoạn phục hồi và tái cấu trúc mạnh mẽ.
Đáng chú ý, dự thảo lần này đưa ra đề xuất về chính sách ưu đãi giá đối với các cảng hàng không mới. Dư luận đặc biệt chú ý đến Cảng hàng không quốc tế Long Thành - dự án hạ tầng hàng không trọng điểm quốc gia do Nhà nước đầu tư, có ý nghĩa kinh tế - xã hội tổng hợp quan trọng cho ngành hàng không, cho cả nước, Thành phố Hồ Chí Minh và các tỉnh vùng Đông Nam Bộ.
Đề xuất giảm phí để thu hút các hãng bay
Theo nội dung dự thảo, việc xây dựng Thông tư nhằm thể chế hóa kịp thời các chủ trương của Đảng và Nhà nước, bảo đảm phù hợp với Luật Hàng không dân dụng Việt Nam và Luật Giá, đồng thời khắc phục những bất cập phát sinh trong thực tiễn triển khai chính sách giá dịch vụ hàng không thời gian qua.
Trên cơ sở kế thừa các quy định tại Thông tư 44/2024/TT-BGTVT, dự thảo lần này bổ sung nhiều nội dung mới, trong đó nổi bật là cơ chế ưu đãi các chi phí cất, hạ cánh tại các cảng hàng không mới đưa vào khai thác - một công cụ chính sách được đánh giá có vai trò quan trọng trong việc thu hút các hãng hàng không tham gia khai thác ngay từ giai đoạn đầu.
Cụ thể, các hãng hàng không khai thác chuyến bay quốc tế thường lệ đi và đến Cảng hàng không quốc tế Long Thành, đồng thời duy trì hoạt động tối thiểu 12 tháng liên tục, sẽ được áp dụng mức giá bằng 50% giá dịch vụ cất cánh, hạ cánh do Bộ Xây dựng quy định. Chính sách này có hiệu lực trong vòng 24 tháng kể từ khi hãng bắt đầu khai thác.
Đáng lưu ý, chính sách không áp dụng đối với các hãng đã khai thác tại Cảng hàng không quốc tế Tân Sơn Nhất trong ít nhất 12 tháng trước thời điểm Long Thành đi vào hoạt động. Quy định này được cho là nhằm khuyến khích các hãng bay mới hoặc mở đường bay mới, thay vì chỉ dịch chuyển hoạt động từ sân bay hiện hữu sang sân bay mới.
Không chỉ riêng Long Thành, dự thảo cũng đề xuất áp dụng cơ chế ưu đãi tương tự đối với các cảng hàng không mới khác tại Việt Nam. Theo đó, các hãng khai thác chuyến bay thường lệ và duy trì hoạt động tối thiểu 12 tháng liên tục sẽ được hưởng mức giá bằng 50% phí cất, hạ cánh trong thời gian 24 tháng kể từ khi cảng hàng không được đưa vào khai thác.
Đại diện Cục Hàng không Việt Nam cho biết, trong quá trình xây dựng dự thảo, đa số doanh nghiệp đều đồng thuận về sự cần thiết ban hành chính sách ưu đãi giá đối với các cảng hàng không mới. Đây được xem là một trong những giải pháp quan trọng nhằm tăng sức hấp dẫn, tạo động lực ban đầu để hình thành mạng đường bay và lưu lượng khai thác.
Tuy nhiên, để bảo đảm tính khả thi và hài hòa lợi ích giữa các bên liên quan, Cục Hàng không Việt Nam đề nghị tiếp tục lấy ý kiến rộng rãi từ các cơ quan, đơn vị, đặc biệt là các nhà đầu tư các cảng hàng không dự kiến đưa vào khai thác trong thời gian tới như Cảng hàng không Quảng Trị hay Cảng hàng không quốc tế Gia Bình.
Cần có chính sách khuyến khích cho nhiều đối tượng
Dù nhận được sự đồng thuận về mặt chủ trương, song mức ưu đãi cụ thể mà dự thảo đề xuất lại nhận về nhiều ý kiến trái chiều từ các chuyên gia trong lĩnh vực hàng không.
Trao đổi với Tạp chí Hàng không, PGS.TS Nguyễn Thiện Tống - nguyên Chủ nhiệm sáng lập Bộ môn Kỹ thuật hàng không, Trường Đại học Bách khoa (Đại học Quốc gia TP.HCM) cho rằng mức giảm 50% phí cất, hạ cánh là chưa đủ sức hấp dẫn để “kéo” các chuyến bay về Long Thành trong giai đoạn đầu.
Theo ông, để thu hút các hãng hàng không, điều cốt lõi không chỉ nằm ở chi phí khai thác của hãng mà còn ở khả năng thu hút hành khách. Do đó, chính sách cần tập trung mạnh hơn vào việc giảm chi phí cho hành khách, đặc biệt là phí dịch vụ hành khách tại sân bay.
“Trong thời gian 3 năm đầu khi kết nối giao thông chưa thuận tiện, cần giảm 100% phí dịch vụ hành khách và giảm 100% phí cất hạ cánh cho mỗi chuyến bay. Sau đó 2 năm kế tiếp có thể giảm 75% rồi 2 năm kế tiếp nữa giảm 50%.”, PGS.TS Nguyễn Thiện Tống đề xuất.
Theo phân tích của vị chuyên gia này, việc giảm sâu chi phí trong giai đoạn đầu sẽ giúp hình thành thói quen thị trường, kích thích nhu cầu đi lại và từng bước xây dựng lưu lượng hành khách ổn định cho sân bay mới. Ngược lại, nếu chỉ áp dụng mức ưu đãi “trung bình” như hiện nay, Long Thành có thể đối mặt với nguy cơ khai thác kém hiệu quả trong những năm đầu vận hành.
“Tôi cho rằng nếu sau một vài năm áp dụng mức giảm 100% mà vẫn không thu hút được chuyến bay, thì khi đó lo ngại về khả năng vắng khách của Long Thành sẽ trở thành hiện thực”, PGS.TS Nguyễn Thiện Tống nhận định.
Trong khi đó, một chuyên gia khác trong lĩnh vực hàng không lại đưa ra góc nhìn theo hướng linh hoạt và bao trùm hơn. Theo đó, thay vì giảm 50% trong 24 tháng với điều kiện khai thác liên tục 12 tháng, có thể cân nhắc phương án giảm khoảng 30% nhưng kéo dài trong 36 tháng kể từ khi sân bay chính thức đi vào hoạt động thương mại.
Đáng chú ý, vị chuyên gia này đề xuất mở rộng phạm vi áp dụng ưu đãi, không chỉ với các chuyến bay thường lệ mà cả các chuyến bay charter. Đồng thời, nên bỏ yêu cầu khai thác liên tục 12 tháng liên tục bởi điều kiện này được cho là chưa phù hợp với thực tế hoạt động của nhiều hãng hàng không quốc tế, đặc biệt là các hãng châu Âu vốn có xu hướng khai thác theo mùa hoặc theo từng giai đoạn ngắn.
Bên cạnh đó, chuyên gia này cũng đề xuất bổ sung ưu đãi đối với giá điều hành bay đi/đến, vì đây một loại chi phí quan trọng khác trong cơ cấu chi phí khai thác, thuộc thẩm quyền quản lý của Tổng công ty Quản lý bay Việt Nam (VATM) và Bộ Xây dựng.
Có thể thấy, điểm chung trong các ý kiến chuyên gia là sự đồng thuận về vai trò của chính sách giá trong việc “kích hoạt” thị trường cho các cảng hàng không mới. Tuy nhiên, mức độ và cách thức ưu đãi vẫn cần được tính toán kỹ lưỡng, trên cơ sở cân bằng giữa mục tiêu thu hút khai thác, khả năng tài chính của nhà cung cấp dịch vụ và đặc biệt là hành vi của thị trường.
Trong bối cảnh Cảng hàng không quốc tế Long Thành được kỳ vọng trở thành “cửa ngõ” hàng không mới của Việt Nam và khu vực, việc thiết kế một cơ chế giá đủ sức cạnh tranh, linh hoạt và mang tính dẫn dắt sẽ là yếu tố then chốt quyết định thành công của dự án trong giai đoạn đầu vận hành.
Cập nhật tiến độ dự án Cảng hàng không quốc tế Long Thành
Đài kiểm soát không lưu và hệ thống trung tâm điều khiển bay đến nay đã cơ bản hoàn thành để phục vụ chuyến bay kỹ thuật đầu tiên vào ngày 19/12/2025. Hiện các chủ đầu tư, nhà thầu các gói thầu tập trung hoàn thiện đấu nối hạ tầng kỹ thuật, phòng cháy chữa cháy, vệ sinh môi trường, cảnh quan xung quanh bảo đảm sáng, xanh, sạch, đẹp, văn minh, hiện đại…
Đường cất hạ cánh và hệ thống đường lăn, sân đỗ đến nay đã hoàn thành công tác xây dựng vào ngày 19/12/2025 để phục vụ chuyến bay kỹ thuật đầu tiên; thời gian tới cần tập trung hoàn thiện bảo đảm sáng, xanh, sạch, đẹp, đồng thời đẩy nhanh tiến độ triển khai đường cất hạ cánh số 2 bảo đảm hoàn thành đồng bộ với Dự án và đáp ứng tiến độ đã cam kết (hiện sản lượng đã đạt trên 65%).
Đối với hệ thống cung cấp xăng dầu, điện nước, viễn thông cho Dự án, đang được đẩy nhanh tiến độ triển khai bảo đảm hoàn thành trước 30/6/2025.
Các công trình phục vụ Cơ quan quản lý nhà nước (DATP1) hiện nay đã cơ bản hoàn thành. Hiện các quan chủ quản, chủ đầu tư các công trình đang tiến hành rà soát, hoàn thiện hệ thống hạ tầng đấu nối, phòng cháy chữa cháy, thực hiện các thủ tục bàn giao đưa vào sử dụng; hoàn thành trong tháng 4/2026.
Đối với các hạng mục phụ trợ khác thuộc dự án thành phần 4 (Hangar, ga hàng hóa, công trình thương mại mặt đất, công trình dịch vụ cung cấp suất ăn…), Bộ Xây dựng chỉ đạo các chủ đầu tư, nhà đầu tư, nhà thầu thi công các hạng mục công trình tập trung nguồn lực đẩy nhanh tiến độ thi công, bảo đảm hoàn thành theo kế hoạch, đặc biệt lưu ý rà soát các hạng mục công trình cần thiết phục vụ khai thác thương mại của sân bay phải hoàn thành trong tháng 8/2026.
Hạng mục Nhà ga hành khách và một số gói thầu thuộc dự án thành phần 3 hiện nay sản lượng đạt khoảng trên 84%. Đây là đường găng, có tính chất quyết định đến việc thực hiện thành công mục tiêu khai thác thương mại Dự án trong quý IV/2026.