Bi kịch sau chuyện siêu phi cơ Boeing 787 bị "rã xác" bán linh kiện chỉ sau 13 giờ bay
Phía sau việc chiếc Boeing 787-8 Dreamliner gần như mới nguyên buộc phải tháo dỡ để bán linh kiện là nhiều dự án kinh doanh thua thất bại, thổi bay hàng trăm triệu USD.
Theo đó, chiếc máy bay "đen đủi" này có số ký hiệu là N947BA, là chiếc Boeing Dreamliner thứ 17 xuất xưởng từ dây chuyền sản xuất tại Everett. Theo C&L Aviation - đơn vị phụ trách thương mại hóa phụ tùng thu hồi - đây là trường hợp đầu tiên một chiếc Boeing 787 trang bị động cơ GE bị tháo dỡ tại Mỹ và là chiếc Boeing 787 'mới' đầu tiên bị rã xác trên toàn cầu.
Việc đi đến hệ quả này là kết hợp từ nhiều nguyên nhân, từ những lỗi kỹ thuật tồn đọng trên các dòng Boeing 787 xuất xưởng sớm, sự phá sản trong kế hoạch của khách hàng cùng sức hút từ thị trường phụ tùng Boeing 787 đang tăng cao.
"Lận đận" từ khi mới xuất xưởng
Số phận của chiếc N947BA vốn đã khác thường ngay từ giai đoạn sản xuất. Mang số sê-ri 35507 và số hiệu xuất xưởng 17, đây là một trong những chiếc Dreamliner đời đầu ra đời trước khi dòng máy bay này được cấp phép, thuộc nhóm "Terrible Teens" (tạm dịch: Những thiếu niên khủng khiếp) khét tiếng.
Theo tờ Seattle Times, Boeing đã rất chật vật để tìm khách hàng cho những chiếc máy bay này vì chúng mắc phải những khuyết điểm nghiêm trọng, đặc biệt là điểm yếu về cấu trúc tại vị trí cánh tiếp giáp với thân máy bay, đòi hỏi phải lắp đặt thêm các chi tiết gia cố riêng biệt. Những sửa đổi này đã khiến trọng lượng máy bay tăng lên, làm giảm trọng tải cất cánh tối đa (MTOW) tới 12 tấn.
N947BA ban đầu nằm trong đơn đặt hàng của hãng Royal Air Maroc, nhưng đã bị từ chối tiếp nhận do các lỗi lắp ráp và trọng lượng dư thừa. Đến năm 2017, chiếc máy bay được bán lại cho hãng tàu du lịch Crystal Cruises với kế hoạch cải tạo thành 60 ghế hạng nhất để ra mắt dịch vụ Crystal Luxury Air, chuyên phục vụ các hành trình bay tư nhân vòng quanh thế giới từ 14 đến 28 ngày. Tuy nhiên, dự án này đã không có cơ hội 'cất cánh'. Vào năm 2021, trong nỗ lực gia tăng tính thanh khoản giữa đại dịch, Crystal đã bán tháo chiếc máy bay này với giá 25 triệu USD.
Sau 7 năm 'đắp chiếu' tại Victorville, chiếc máy bay đã được đổi chủ vào năm ngoái và chuyển đến Trung tâm Hàng không Quốc tế Roswell (ROW) ở New Mexico để tiến hành tháo dỡ. Theo dữ liệu từ Aviation Flights, chiếc phi cơ này mới chỉ thực hiện tổng cộng đúng 2 chuyến bay (không tính các chuyến bay thử nghiệm của Boeing).
Trong kinh doanh, lợi nhuận quyết định "sống chết"
Quyết định rã xác chiếc N947BA ngoài lý do có lỗi kĩ thuật, ế ẩm thì có lý do quan trọng từ việc thị trường phụ tùng đang đang rất khan hiếm. Do thiếu hụt linh kiện và đứt gãy chuỗi cung ứng, các loại vật tư hàng không trở nên cực kỳ khan hiếm.
EirTrade - công ty tiên phong trong lĩnh vực tháo dỡ Boeing 787 chia sẻ rằng họ đang nhận được dồn dập các đơn hàng tìm kiếm linh kiện: “Chúng tôi tháo dỡ máy bay vì đó là một phương án kinh doanh có lời. Thị trường đang khao khát động cơ, càng đáp, cho đến các thiết bị điện tử… Điều này không đồng nghĩa với việc Dreamliner là một dòng máy bay tồi, đó thuần túy là phép tính về lợi nhuận”.
Tim Brecher, Chủ tịch của C&L Aviation cũng thừa nhận: “Việc tháo dỡ một chiếc Boeing 787 gần như mới tinh, với số chu kỳ bay cực ít, là điều chưa từng có tiền lệ. Tuy nhiên, khi dòng Boeing 787 toàn cầu bắt đầu bước vào kỳ đại tu 12 năm, sự thiếu hụt linh kiện thay thế và khủng hoảng chuỗi cung ứng đã khiến những dự án tháo dỡ như thế này trở thành nguồn cung cấp cực kỳ quan trọng cho cả nhà sản xuất lẫn các hãng hàng không”.
Theo giới kinh doanh linh kiện máy bay, động cơ chính là 'mỏ vàng'. N947BA trang bị hai động cơ GEnx-1B, và IBA định giá thị trường cho mỗi chiếc ở mức 20 triệu USD. Như vậy, chỉ riêng hai động cơ đã trị giá hơn 15 triệu USD so với giá trị cả chiếc phi cơ khi được bán vào 5 năm trước. Ngoài ra, khi cộng thêm giá trị của càng đáp, thiết bị điện tử, bộ điều khiển, vỏ động cơ, động cơ phụ, phanh và bánh xe cùng các phụ tùng thay thế khác, tổng giá trị 'xác rời' của một chiếc Boeing 787 lên tới 50-56 triệu USD.
Con số hơn 50 triệu USD đã lý giải vì sao rã xác là lựa chọn tối ưu cho N947BA. Việc chuyển nhượng một chiếc máy bay mang quá nhiều 'vấn đề' từ quá khứ, chưa từng thực chiến và kén người mua là một bài toán khó. Thay vào đó, việc quy đổi các bộ phận chủ chốt thành tiền mặt mang lại sự đảm bảo hơn hẳn. Khi thị trường đang khát linh kiện Boeing 787, một chiếc máy bay còn rất mới như thế này chẳng khác nào một 'kho hàng di động' đầy sức hút đối với các hãng bay và nhà sản xuất.
Thế hệ Dreamline chuẩn bị đến "tuổi về hưu"?
Dù số phận của N947BA khá đặc biệt, nhưng đây không phải là chiếc Dreamliner đầu tiên bị đem đi rã xác. Những chiếc Boeing 787 bị tháo dỡ sớm nhất vốn là các máy bay thử nghiệm của Boeing- một điều khá dễ hiểu vì những chiếc phản lực này ngay từ đầu đã không được thiết kế để phục vụ hàng chục năm trong mạng lưới bay thương mại.
Tuy nhiên, thời gian gần đây, những chiếc Dreamliner từng được các hãng hàng không vận hành cũng đã bắt đầu bị khai tử, điển hình là hai chiếc Boeing 787-8 từng thuộc biên chế của hãng Norwegian đã bị tháo dỡ tại Sân bay Quốc tế Glasgow Prestwick (PIK) vào năm 2023.
Các trường hợp của hãng Norwegian là những ứng viên tháo dỡ tiềm năng vì chúng đã cận kề kỳ kiểm tra 12 năm và đại tu bộ phận hạ cánh. Dù lý do dẫn đến số phận của N947BA hoàn toàn khác biệt, nhưng tất cả đều dẫn chung đến một kết luận: nếu chi phí bảo dưỡng quá nhiều và nhu cầu phụ tùng trên thị trường đủ cao, thì ngay cả một chiếc Boeing 787 tương đối mới cũng có thể mang lại giá trị hơn khi được chia nhỏ để bán linh kiện hơn là để chở khách.
Xu hướng này chắc chắn sẽ còn tiếp diễn. Ví dụ tiêu biểu nhất là chiếc VP-CSC, một thành viên khác thuộc lô Boeing 787-8 sản xuất đời đầu (số hiệu 19) với những lỗi kỹ thuật tương tự N947BA. Theo dữ liệu thực tế, nó đã 'đắp chiếu' hơn 8 năm và chỉ mới bay đúng 3 lần. Mặc dù kế hoạch rã xác chưa được công bố, nhưng những chiếc máy bay dạng này khó có thể đứng ngoài cuộc khi giá trị của động cơ và phụ tùng trên thị trường đang tăng phi mã.
Theo giới phân tích ngành hàng không, N947BA gây sốc vì số giờ bay ít ỏi, nhưng nó không phải một trường hợp cá biệt. Tình trạng này cũng cho thấy đội bay Dreamliner toàn cầu đang già đi, chuỗi cung ứng vẫn đình trệ, khiến nhu cầu phụ tùng trở nên cấp bách.