Thành lập TP Đồng Nai trực thuộc TW: (Bài cuối) Sân bay Long Thành phải hiện đại mới trở thành động lực
Nam Bình•08/04/2026 09:44
GS Đặng Hùng Võ - Nguyên Thứ trưởng Bộ Tài nguyên và Môi trường Việt Nam cho rằng, sân bay Long Thành không những lớn mà cần hiện đại thì mới tạo động lực để hình thành đô thị sân bay.
Trao đổi với Tạp chí Hàng không xung quanh định hướng xây dựng Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương, GS Đặng Hùng Võ cho rằng, Đồng Nai có thể phát triển các loại hình công nghiệp hiện đại, logistics phục vụ nền kinh tế thông minh… làm điểm tựa để phát triển khi trở thành thành phố trực thuộc trung ương.
Trung ương vừa đồng ý chủ trương xây dựng Đồng Nai thành thành phố trực thuộc Trung ương. Trong đề án, Đồng Nai nhấn mạnh việc xây dựng đô thị sân bay Long Thành làm đô thị lõi. Theo GS, liệu thời điểm hiện tại đã thực sự chín muồi để Đồng Nai lên thành phố chưa?
Tôi cho rằng định hướng xây dựng Đồng Nai thành thành phố trực thuộc trung ương là điều hợp lý. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện nay, Đồng Nai có lẽ chưa đủ điều kiện và tiêu chuẩn, ít nhất là về một đô thị lõi đủ lớn để lấy mô hình đô thị sân bay làm chỗ dựa cho việc phát triển trong tương lai.
Theo tôi, khi sân bay Long Thành đi vào hoạt động một thời gian và trở thành sân bay chủ yếu cho khu vực phía Nam sẽ tạo ra điểm tựa cơ bản để hình thành vùng đô thị lõi. Lúc đó, đô thị này mới đủ lớn để trở thành hạt nhân của một thành phố trực thuộc Trung ương.
Nói ngắn gọn, định hướng hiện tại là đúng, nhưng điều kiện cần là sân bay Long Thành phải hoạt động tốt để hiện thực hóa khả năng thu hút các hoạt động kinh tế.
Theo GS, hai yếu tố nâng cấp đơn vị hành chính và tiến độ sân bay Long Thành hiện nay có tính cộng hưởng với nhau không?
Chắc chắn là có tính cộng hưởng. Sân bay Long Thành muốn trở thành sân bay chủ chốt của phía Nam thì phải có nhiều chuyến bay đi và đến, từ đó tạo ra sức hút kinh tế để hình thành hình thái đô thị lớn gắn liền với sân bay.
Hiện nay, sân bay chưa hoạt động và điều kiện kết nối giao thông cũng chưa đủ. Điều quan trọng nhất là phải kết nối sân bay Long Thành bằng các tuyến cao tốc đến các trung tâm kinh tế khu vực, đặc biệt là TP.HCM và các vùng kinh tế khác, ví dụ như ĐBSCL - vùng nông nghiệp chủ lực của cả nước.
Sân bay Long Thành đang hoàn thiện giai đoạn 1, chuẩn bị đưa vào khai thác trong tháng 6/2026.
Việc kết nối này phải được tính toán đồng bộ. Liệu có thể xây dựng sớm tuyến đường sắt tốc độ cao từ trung tâm ĐBSCL là Cần Thơ đến đây hay không? Phải có một sự tổng hòa của cả khu vực thì mới đủ điều kiện thu hút cư dân, hoạt động kinh tế và tạo ra đô thị lõi thực thụ.
Vậy theo GS, Đồng Nai cần quy hoạch lại không gian kinh tế và đô thị như thế nào để hình thành đô thị trực thuộc Trung ương mà không bị xung đột với TP.HCM?
Chúng ta phải phân biệt được thế mạnh của mỗi thành phố là công nghiệp, nông nghiệp hay tri thức. Chính quyền Đồng Nai hiện nay cần phải tư duy sâu về điều này.
Với TP.HCM, từ lâu tôi đã phát biểu rằng nên chọn kinh tế dịch vụ làm trọng tâm, vì TP.HCM nằm giữa vùng công nghiệp Đông Nam Bộ và vùng nông nghiệp Tây Nam Bộ.
Trong khi đó, Đồng Nai phải định vị mình là trung tâm của vùng công nghiệp Đông Nam Bộ. Câu hỏi đặt ra là loại hình công nghiệp gì sẽ phù hợp tại đây để tạo sức bật cho cả phía Nam, thậm chí là cả nước?
Hiện trạng cho thấy TP.HCM sẽ là vùng dịch vụ, còn miền Tây là vùng nông nghiệp. Vậy Đồng Nai phải là thủ phủ công nghiệp hiện đại.
Tuy nhiên, cũng cần suy nghĩ xem có thể phát triển loại công nghiệp gì, liệu có tiếp tục theo đuổi công nghiệp nhẹ như may mặc, giày da - vốn là thế mạnh cũ nhưng nay nhiều nước đã vượt qua - hay sẽ chuyển sang công nghiệp hỗ trợ cho nền kinh tế thông tin và tri thức?
Nếu lấy công nghiệp làm thế mạnh phát triển, vậy đô thị sân bay Long Thành nên đóng vai trò cụ thể như thế nào trong quy hoạch xây dựng thành phố Đồng Nai, thưa GS?
Khi đi vào hoạt động, sân bay Long Thành chắc chắn là điểm nút giao thông quan trọng của khu vực phía Nam. Do đó, yếu tố đầu tiên Đồng Nai phải nghĩ đến là dịch vụ logistics. Không phải logistics thông thường mà là dịch vụ logistics phù hợp với nền kinh tế thông minh.
“
Yếu tố đầu tiên Đồng Nai phải nghĩ đến là dịch vụ logistics. Không phải logistics thông thường mà là dịch vụ logistics phù hợp với nền kinh tế thông minh.
GS Đặng Hùng Võ.
Trước đây, chúng ta chỉ tư duy làm xong sân bay là ổn, nhưng khi nhìn lại, các tuyến kết nối chưa đồng bộ dẫn đến nhiều bất cập. Ngoài kết nối với TP.HCM, sân bay Long Thành còn phải kết nối với ĐBSCL, với sân bay Cần Thơ...
Khi đó, TP.HCM sẽ cung cấp các dịch vụ cao cấp như đào tạo nhân lực công nghệ cao, tài chính, nghiên cứu và phát triển (R&D) trong khi Long Thành sẽ cung cấp dịch vụ logistics thông minh.
Kinh tế hiện đại yêu cầu nhìn cả hệ thống xem guồng máy đã chạy trơn tru chưa, chứ không chỉ tính toán từng đoạn ngắn. Hiện tại chúng ta vẫn nói nhiều về "dịch vụ chất lượng cao" ở nơi này nơi kia nhưng thực tế chưa có kế hoạch cụ thể, chủ yếu là nói miệng.
Một trong những lĩnh vực sẽ được hưởng lợi khi thể chế thay đổi, hạ tầng được đầu tư bài bản là bất động sản. Theo GS, cần một cơ chế quản lý quỹ đất vùng phụ cận sân bay Long Thành như thế nào khi xây dựng đô thị sân bay để nơi này phát huy được hết giá trị mà đất đai vùng phụ cận một sân bay lớn có thể mang lại?
Tôi lấy ví dụ cụ thể là Hàn Quốc, họ có hai tổng công ty đất đai, một cho khu vực Seoul và một cho toàn quốc trừ Seoul. Đây là doanh nghiệp nhà nước, chỉ làm một việc rất rõ ràng là nắm quy hoạch trước rồi chủ động đi mua đất các vùng được quy hoạch.
Sau khi xây dựng cơ sở hạ tầng bài bản, các doanh nghiệp này bán lại đất đai cho doanh nghiệp và thu lợi nhuận, nộp vào ngân sách nhà nước.
Các doanh nghiệp này hoạt động theo chỉ đạo trực tiếp của cơ quan quy hoạch và các cơ quan thực hiện công nghiệp hóa, tức là họ mua đất từ trước khi quy hoạch được thông qua.
Việc quản lý quỹ đất hiệu quả sẽ tạo điều kiện để địa phương tận dụng được tối đa giá trị mang lại của bất động sản khu vực lân cận sân bay Long Thành. Trong ảnh: Khu tái định cư Lộc An - Bình Sơn, dành cho các hộ dân di dời để xây dựng dự án sân bay Long Thành.
Cách làm này đã giúp Hàn Quốc kiểm soát rất tốt vấn đề đất đai và góp phần đưa nước này trở thành quốc gia công nghiệp mới trong thời gian rất ngắn. Từ những năm 1960 đến khoảng năm 1980, họ đã hoàn thành những hình hài cơ bản của một nước công nghiệp.
Từ ví dụ đó, nhìn về Long Thành, nếu chúng ta có những doanh nghiệp nhà nước chuyên làm về đất đai - mà thực ra trong Luật Đất đai của Việt Nam tôi cũng đã đưa vào khái niệm tổ chức phát triển quỹ đất - thì hoàn toàn có thể áp dụng được.
Tuy nhiên, Hàn Quốc quản lý đất đai ở cấp trung ương, còn Việt Nam là cấp tỉnh. Nhưng đến nay, các tổ chức này mới làm được một số việc, còn những việc quan trọng thì chưa làm được.
Vì thế, ngay tại Long Thành, nơi có thể coi là điểm đầu tiên phát triển đô thị theo mô hình TOD, chúng ta nên giao cho một tổ chức phát triển quỹ đất đứng ra thực hiện.
Thực tế, từ khi có ý tưởng xây dựng sân bay Long Thành, đáng lẽ tổ chức phát triển quỹ đất phải vào cuộc, mua đất từ sớm, bởi khi đó toàn bộ khu vực vẫn chủ yếu là đất nông nghiệp với giá rất rẻ.
Vấn đề ở đây là làm sao để kiểm soát được giá trị gia tăng của đất đai và biến nó thành nguồn lực cho phát triển. Kinh nghiệm quốc tế về việc này là rất nhiều, nhưng điều quan trọng là chúng ta học đến đâu và áp dụng được đến đâu.
GS hình dung như thế nào về một đô thị sân bay Long Thành trong tương lai, nơi không chỉ phục vụ bay mà còn tạo ra hệ sinh thái kinh tế hoàn chỉnh?
Sân bay Long Thành không chỉ là một công trình hạ tầng giao thông mà sẽ trở thành một đô thị gắn với nút giao thông quan trọng, mở ra nhiều cơ hội phát triển.
Tại đây, hoàn toàn có thể tổ chức các dịch vụ đào tạo nguồn nhân lực, các dịch vụ liên quan đến thị trường số và nhiều loại hình dịch vụ khác. Đây chính là nền tảng để hình thành một hệ sinh thái kinh tế ngay trong đô thị sân bay.
Đồng thời, khu vực này cũng sẽ là cửa ngõ du lịch, vì vậy cần tổ chức hệ thống dịch vụ du lịch một cách bài bản, xây dựng các tour đủ sức hấp dẫn để giữ chân du khách. Mục tiêu là tạo cảm giác cho khách quốc tế rằng mỗi lần đến Việt Nam giống như đọc thêm một chương mới, luôn có lý do để quay lại.
Theo GS Đặng Hùng Võ, Long Thành cũng sẽ là cửa ngõ du lịch, vì vậy cần tổ chức hệ thống dịch vụ du lịch một cách bài bản.
Về cách tiếp cận, ngay từ đầu phải xác định Long Thành không chỉ là nơi cất hạ cánh, mà phải vận hành theo mô hình hiện đại, với mức độ tự động hóa cao. Đây mới là tiêu chí để tiệm cận các sân bay tiên tiến.
Khái niệm “sân bay hàng đầu” hiện nay không còn nằm ở quy mô lớn hay hình thức hoành tráng, mà nằm ở khả năng vận hành nhanh, gọn và hiệu quả. Ở các sân bay hiện đại, phần lớn quy trình đã được xử lý từ trước, hành khách không còn mất nhiều thời gian kiểm soát sau khi hạ cánh.
Vì vậy, yếu tố cốt lõi là tốc độ. Long Thành cần hướng tới mô hình tương tự các khu sân bay mới tại Singapore, nơi mọi hoạt động được tối ưu hóa để vận hành trơn tru. Điều này đòi hỏi một sự thay đổi trong tư duy phát triển, đặc biệt là áp dụng tư duy số vào toàn bộ quá trình xây dựng và vận hành đô thị sân bay.
Trên nền tảng đó, khu vực quanh sân bay có thể phát triển các dịch vụ cao cấp như đào tạo nhân lực, tài chính, công nghệ và nghiên cứu phát triển. Đồng thời, việc hiện đại hóa sân bay và đẩy mạnh chuyển đổi số là hướng đi cần thiết, vừa phù hợp với xu thế quốc tế, vừa nâng cao hiệu quả kinh tế.
Nếu làm được như vậy, Long Thành không chỉ là một sân bay, mà có thể trở thành điểm khởi đầu cho một mô hình đô thị mới - nơi không gian phát triển gắn liền với môi trường số và hệ sinh thái dịch vụ hiện đại.
