Nhân lực hàng không: (Bài 1) Thiếu cả số lẫn chất lượng
Trước áp lực phát triển nhân sự phục vụ mở rộng hoạt động ngay trong năm 2026, nhiều hãng bay, doanh nghiệp hàng không trực tiếp đến săn đón sinh viên tại các cơ sở đào tạo.
Doanh nghiệp vào tận trường tuyển dụng
Nguyễn Đình Khải, sinh viên khoa Kĩ thuật hàng không (Học viện Hàng không Việt Nam) chia sẻ, sau khi tốt nghiệp, thay vì phải tự “rải hồ sơ” xin việc và thấp thỏm chờ đợi như nhiều lĩnh vực khác, nam sinh được tham gia chương trình phỏng vấn tuyển dụng trực tiếp tại trường với các hãng hàng không.
Theo đó, ngay cận Tết Nguyên đán Bính Ngọ vừa qua, Khải là một trong 7 sinh viên được tuyển dụng vào làm việc tại hãng hàng không Sun Phuquoc Airways ngay khi vừa nhận bằng tốt nghiệp.
“Sau khi so sánh mức thu nhập của các hãng bay cũng như các doanh nghiệp hàng không, em nhận “offer” và bắt tay vào làm việc ngay mà không cần phải tốn nhiều thời gian cho tìm việc”, Khải chia sẻ với Tạp chí Hàng không.
PGS. TS Trần Hoài An - Giám đốc Học viện Hàng không Việt Nam cho biết, thuận lợi cho sinh viên ngành hàng không hiện nay là dễ dàng tìm được công việc như ý muốn, phù hợp với định hướng nghề nghiệp tương lai của bản thân.
Theo đó, với nhu cầu nhân lực tăng cao do sự phát triển của hạ tầng và đội tàu bay, sinh viên không còn phải "xếp hàng" chờ việc mà doanh nghiệp đang chủ động "săn đón" từ ghế nhà trường. Cùng với đó, nhân lực ngành hàng không được đào tạo theo tiêu chuẩn quốc tế (ICAO, IATA) nên ít bị cạnh tranh với nhân lực từ ngành khác.
Thực tế cho thấy, ngày càng nhiều các chương trình hợp tác đào tạo - tuyển dụng giữa các cơ sở đào tạo và doanh nghiệp hàng không. Nhà trường sẽ được “đặt hàng” để đào tạo theo nhu cầu của từng doanh nghiệp, không lo “lệch pha” vì sinh viên từ khi vào trường đã có định hướng công việc tương lai rõ ràng.
Cùng với các cơ sở giáo dục, nhiều địa phương hiện nay đã tham gia vào công tác đào tạo nhân lực ngành hàng không, thông qua các chương trình, chính sách thu hút người học.
Mới đây, UBND tỉnh Đồng Nai đã ban hành kế hoạch đào tạo và phát triển nguồn nhân lực đáp ứng nhu cầu xây dựng và vận hành đối với các công trình trọng điểm trên địa bàn tỉnh Đồng Nai giai đoạn 2026-2030, đặc biệt là Cảng hàng không quốc tế Long Thành (sân bay Long Thành và hệ sinh thái kinh tế đi kèm như hạ tầng kết nối, dịch vụ, logistics, du lịch…).
Theo đó, UBND tỉnh giao các sở, ngành triển khai kế hoạch tập trung vào các nhiệm vụ như khảo sát, dự báo nhu cầu tuyển dụng của các doanh nghiệp, thu hút nguồn nhân lực ngoại tỉnh phục vụ nhu cầu của các dự án, tổ chức đào tạo nguồn nhân lực và gắn kết chặt chẽ giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với các doanh nghiệp…
Trước đó, năm 2025, UBND tỉnh đã phê duyệt đề án đào tạo và phát triển nguồn nhân lực tại chỗ phục vụ Cảng HKQT Long Thành giai đoạn 2024-2026, định hướng đến năm 2030 trên địa bàn tỉnh.
Mục tiêu đề án tổ chức đào tạo, hỗ trợ tìm việc làm cả bên trong và ngoài sân bay Long Thành cho khoảng 4.800 người lao động thường trú trên địa bàn tỉnh Đồng Nai đến năm 2030.
Hay như tại Bắc Ninh, HĐND tỉnh Bắc Ninh cũng đã ban hành Nghị quyết về chính sách hỗ trợ đào tạo nghề, đào tạo nhân lực công nghiệp bán dẫn, trí tuệ nhân tạo, công nghệ số trên địa bàn giai đoạn 2025-2030 nhằm sẵn sàng nguồn nhân lực cho sân bay quốc tế Gia Bình.
Trong đó, sinh viên theo học ngành dịch vụ thương mại hàng không và quản trị vận tải hàng không được hỗ trợ học phí với mức từ 24 triệu đồng/năm (năm học 2026 - 2027). Mức hỗ trợ tăng lên đến 29,4 triệu đồng/năm vào năm học 2029 - 3030.
Ngoài ra, từ năm 2026, sinh viên ngành hàng không của tỉnh Bắc Ninh còn có cơ hội nhận học bổng từ doanh nghiệp sân bay khi đi thực tập thực tế. Sinh viên tham gia chương trình thực tập tốt nghiệp tại Nhật Bản còn có cơ hội trải nghiệm làm việc tại sân bay Haneda, Narita với mức lương hỗ trợ 25-40 triệu đồng/tháng…
Các chuyên gia đánh giá, việc Đồng Nai hay Bắc Ninh dành nhiều ưu đãi cho học viên hàng không phần nào tạo thêm sức hấp dẫn cho ngành học vốn yêu cầu đầu vào cao và tốn kém nhiều chi phí cho quá trình đào tạo. Qua đó, các địa phương kỳ vọng có thể thu hút thêm người lao động trẻ đến với ngành hàng không, giúp giải quyết cơn khát nguồn lực đang rất cấp thiết hiện nay.
Nhu cầu chất lượng nhân lực có nhiều thay đổi
Mặc dù cơ hội việc làm rộng mở, PGS. TS Trần Hoài An cũng cho rằng, nhu cầu nhân lực sẽ tăng trưởng khoảng 15-20% mỗi năm trong thời gian tới. Tuy vậy, nhân sự ngành hàng không cũng gặp không ít khó khăn trong việc tìm “bến đỗ” giữa bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, yêu cầu đầu vào cũng liên tục nâng cấp như hiện nay.
Theo PGS Trần Hoài An, rào cản đầu tiên của sinh viên ngành hàng không hiện nay vẫn là tiếng Anh, nếu không giỏi tiếng Anh thì sinh viên có chuyên môn giỏi cũng khó được tuyển dụng.
Bên cạnh đó, tốt nghiệp đại học mới chỉ là bước khởi đầu trong sự nghiệp hàng không của người lao động, để thực sự làm việc, đặc biệt là khối kỹ thuật, kiểm soát viên không lưu, phi công... sinh viên cần các chứng chỉ hành nghề đặc thù.
“Việc học và thi các chứng chỉ này thường tốn kém thời gian và chi phí, tạo ra áp lực tài chính không nhỏ cho các sinh viên mới ra trường. Trong khi đó, hàng không là ngành "sai số bằng không", kỷ luật và áp lực làm việc cao. Rào cản tâm lý khi phải làm việc trong môi trường kỷ luật sắt, thời gian làm việc theo ca kíp (24/7) và trách nhiệm cao về an toàn sinh mạng là điều mà nhiều sinh viên mới khó thích nghi được ngay”, PGS. TS Trần Hoài An nhận định.
Còn theo ông Nguyễn Thế Phương, giảng viên đào tạo An toàn và Xử lý tình huống khẩn cấp, từng giữ vị trí Phó Giám đốc Trung tâm Huấn luyện bay của Vietnam Airlines, trong nhiều năm, đào tạo tiếp viên hàng không chủ yếu dựa trên các tiêu chí định lượng.
Việc đào tạo chủ yếu nhằm đáp ứng yêu cầu cấp chứng chỉ, bằng cấp theo quy định quốc gia với các tiêu chí như số giờ học, nội dung chương trình và tiêu chuẩn kiểm tra. Điểm yếu cốt lõi của mô hình này là thiếu sự gắn kết với thực tế công việc.
“Việc chú trọng vào việc “đạt chuẩn” trên giấy tờ chưa đồng nghĩa với khả năng xử lý tình huống trong môi trường khai thác thực tế, nơi các yếu tố bất ngờ và rủi ro luôn hiện hữu”, ông Phương nhận định.
Chính từ thực tế đó, xu hướng đào tạo hiện nay đã chuyển dịch sang mô hình “đầu ra”, trong đó trọng tâm là năng lực thực sự của tiếp viên sau đào tạo. Mục tiêu không còn là hoàn thành chương trình học mà là đảm bảo người học có thể thực hiện công việc một cách an toàn, hiệu quả và chính xác.
TS. Nguyễn Tiến Thịnh - Trường Đại học Hoa Sen cũng cho rằng, dù nguồn cung nhân lực tăng, ngành hàng không vẫn thiếu đội ngũ tay nghề cao do yêu cầu tuyển dụng ngày càng khắt khe trước những thay đổi về quản trị, vận hành và công nghệ.
Theo TS Thịnh, người lao động trong ngành hàng không hiện nay ngoài những kỹ năng cơ bản còn cần có khả năng xử lý các thách thức vận hành như chậm chuyến, quá tải, đứt gãy chuỗi cung ứng và ứng dụng công nghệ như AI, sinh trắc học...
Do đó, khi tuyển dụng, doanh nghiệp ưu tiên ứng viên có tư duy hệ thống, tối ưu quy trình, xử lý tình huống và làm chủ công nghệ. Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết trong việc đổi mới quy trình, chất lượng đào tạo.
TS Thịnh cho rằng, chương trình học phải được điều chỉnh theo hướng hiện đại, thực tiễn, tích hợp công nghệ và AI như ứng dụng chatbot trong chăm sóc khách hàng...
Tỷ lệ thực hành cũng phải được tăng cường, với các dự án mô phỏng hoạt động hãng bay giúp sinh viên rèn kỹ năng xử lý tình huống thực tế. Từ đó, doanh nghiệp sẽ giảm bớt công tác đào tạo lại sau khi tuyển dụng.
“Những năng lực cốt lõi như tiếng Anh, kỹ năng xử lý dữ liệu và nghiệp vụ chứng từ/cước, xử lý hàng hóa, chuyển đổi số… sẽ giúp sinh viên không phụ thuộc vào chu kỳ tuyển dụng của một mảng dịch vụ cụ thể mà có thể tham gia nhiều “sân chơi” khác nhau và phát triển sự nghiệp ở mảng phù hợp nhất trong ngành hàng không”, TS Thịnh nhận định.