Nhân lực hàng không: (Bài 2) Cần cả ba mũi giáp công
Khi tốc độ tăng trưởng của đội bay, hạ tầng và công nghệ ngày càng nhanh, áp lực không chỉ nằm ở việc “tuyển đủ người”, mà là xây dựng một hệ sinh thái nhân lực đủ mạnh để vận hành và phát triển bền vững trong dài hạn.
Thực tế cho thấy, dù doanh nghiệp đã chủ động “săn đón” từ ghế nhà trường, địa phương vào cuộc với các chính sách đào tạo, nhưng khoảng cách giữa cung - cầu nhân lực hàng không vẫn chưa được thu hẹp đáng kể. Nguyên nhân không chỉ nằm ở số lượng, mà còn ở chất lượng và cấu trúc nguồn nhân lực.
Các chuyên gia cho rằng, trong bối cảnh ngành hàng không bước vào giai đoạn phát triển mới, nhu cầu nhân lực không còn dừng lại ở các vị trí truyền thống như phi công, kỹ sư hay tiếp viên, mà mở rộng sang các lĩnh vực liên ngành như công nghệ số, logistics, quản trị chuỗi cung ứng và dịch vụ cao cấp. Điều này đặt ra yêu cầu hoàn toàn mới đối với hệ thống đào tạo.
Từ đào tạo đúng ngành sang phù hợp hệ sinh thái
Theo PGS.TS Trần Hoài An, Giám đốc Học viện Hàng không Việt Nam, định hướng phát triển nhân lực hiện nay không thể tách rời khỏi xu thế liên ngành.
Do đó, đơn vị này đang triển khai chiến lược mở rộng quy mô đào tạo lên khoảng 30.000 sinh viên thông qua việc xây dựng các cơ sở tại Long Thành (Đồng Nai) và Gia Bình (Bắc Ninh) nhằm đón đầu nhu cầu nhân lực gắn với các trung tâm hàng không mới.
.jpg)
Điểm đáng chú ý là mô hình đào tạo cũng đang được điều chỉnh theo hướng liên ngành, nơi hàng không không còn là một lĩnh vực độc lập mà trở thành điểm giao thoa giữa công nghệ, kinh tế và dịch vụ toàn cầu. Bên cạnh các ngành kỹ thuật cốt lõi, các lĩnh vực như công nghệ số, logistics thông minh hay kinh tế số đang được tích hợp vào chương trình đào tạo.
Học viện không chỉ tiếp tục củng cố các ngành kỹ thuật cốt lõi của hàng không, mà còn chủ động mở rộng sang những lĩnh vực có tính kết nối cao như công nghệ số, kinh tế số, logistics thông minh và dịch vụ hàng không hiện đại.
Cách tiếp cận này cho thấy một sự chuyển dịch quan trọng, từ đào tạo “đúng ngành” sang đào tạo “đúng hệ sinh thái”. Trong đó, người học không chỉ được trang bị kiến thức chuyên môn mà còn phải có khả năng thích ứng với môi trường làm việc đa quốc gia và liên ngành.
“Đây là bước chuyển cần thiết để thích ứng với một ngành hàng không đang thay đổi nhanh chóng dưới tác động của chuyển đổi số và toàn cầu hóa”, PGS.TS Trần Hoài An khẳng định.
Ở góc độ quản lý nhà nước, ông Nguyễn Kim Long, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Đồng Nai cho rằng, sự phối hợp giữa địa phương, cơ sở đào tạo và doanh nghiệp trong việc đào tạo theo hướng “job - ready”, giúp người lao động có thể bắt tay vào làm việc ngay mà không cần đào tạo lại, là giải pháp giúp hóa giải “điểm nghẽn” về nhân lực, sẵn sàng phục vụ khi sân bay Long Thành đi vào vận hành.
Theo đó, Đồng Nai đã đặt hàng các trường đại học, cao đẳng đào tạo chuyên sâu về cơ điện tử, robot, và kỹ thuật hàng không theo chuẩn quốc tế, đáp ứng nhu cầu công việc cụ thể tại sân bay Long Thành.
Ngoài ra, Đồng Nai đang nghiên cứu hình thành các tổ hợp giáo dục đào tạo, đổi mới sáng tạo quy mô 300-400 ha gần sân bay Long Thành để đón đầu nhu cầu nguồn lao động chất lượng cao.
“Với sự chuẩn bị bài bản, Đồng Nai không chỉ giải quyết được các khó khăn trước mắt mà còn kiến tạo một hệ sinh thái bền vững, biến những “điểm nghẽn” cũ thành những “động lực” mới để lĩnh vực hàng không tại Đồng Nai phát triển trong năm 2026”, ông Long nhận định.
Cùng quan điểm này, các chuyên gia cho rằng việc phát triển nguồn nhân lực hàng không cần được đặt trong tổng thể hệ sinh thái dịch vụ rộng lớn hơn, bao gồm du lịch, khách sạn, logistics và thương mại quốc tế.
ThS. Phan Văn Hải từ Trường Đại học Lạc Hồng nhận định, trong bối cảnh hình thành các cực tăng trưởng mới quanh sân bay Long Thành, cần xây dựng chiến lược phát triển nhân lực dịch vụ tầm nhìn dài hạn, gắn với quy hoạch không gian kinh tế vùng.
Theo đó, việc hình thành các trung tâm đào tạo nhân lực dịch vụ chất lượng cao là cần thiết, đóng vai trò hạt nhân trong đào tạo, kiểm định kỹ năng và chuyển giao công nghệ. Các trung tâm này có thể vận hành theo mô hình liên kết đa bên, kết hợp giữa đào tạo - thực hành - nghiên cứu, giúp rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn.
Doanh nghiệp phải trở thành “người trong cuộc”
Cũng theo ThS Phan Văn Hải, một trong những điểm nghẽn lớn nhất hiện nay vẫn là sự thiếu gắn kết giữa đào tạo và nhu cầu thực tế của doanh nghiệp.
Dù đã có những cải thiện đáng kể, nhưng trong nhiều trường hợp, doanh nghiệp vẫn phải đào tạo lại sau khi tuyển dụng, làm tăng chi phí và kéo dài thời gian thích nghi của người lao động.
Để giải quyết vấn đề này, vị chuyên gia cho rằng cần thiết lập cơ chế để doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào quá trình đào tạo. Điều này có thể thực hiện thông qua các chính sách hỗ trợ chi phí đào tạo nội bộ, ưu đãi thuế hoặc cơ chế “đặt hàng” đào tạo theo nhu cầu thị trường.
Khi đó, doanh nghiệp không chỉ là đơn vị sử dụng lao động mà trở thành đối tác chiến lược trong quá trình hình thành nguồn nhân lực. Mô hình này không chỉ giúp nâng cao chất lượng đào tạo mà còn đảm bảo tính phù hợp của nguồn nhân lực với yêu cầu thực tế.
Trong bối cảnh thị trường lao động hàng không ngày càng mang tính quốc tế, mục tiêu đào tạo cũng cần được nâng tầm. Lãnh đạo Học viện Hàng không Việt Nam cũng cho rằng, định hướng dài hạn không chỉ dừng lại ở việc đáp ứng nhu cầu trong nước, mà còn hướng tới đào tạo thế hệ nhân lực có khả năng cạnh tranh và hội nhập sâu vào thị trường khu vực và toàn cầu.
Điều này đồng nghĩa với việc chuẩn hóa chương trình đào tạo theo tiêu chuẩn quốc tế, tăng cường ngoại ngữ, kỹ năng liên văn hóa và khả năng ứng dụng công nghệ. Đồng thời, việc mở rộng hợp tác quốc tế và đưa sinh viên tiếp cận môi trường làm việc thực tế từ sớm cũng trở thành yêu cầu bắt buộc.
“Với nhu cầu nhân lực hàng không tăng cao, quy mô tuyển sinh của Học viện Hàng không Việt Nam cũng tăng hàng năm. Việc tuyển được lượng lớn sinh viên giỏi là một thách thức mà Học viện phải có giải pháp phù hợp.
Tuy vậy, chúng tôi xác định rằng, hàng không là một ngành đặc thù và hấp dẫn nên không ngại sự cạnh tranh với bất cứ ngành nào khác như AI, Khoa học dữ liệu, công nghệ bán dẫn hay Fintech…”, PGS.TS Trần Hoài An nhận định.
Sun PhuQuoc Airways-Hãng bay vừa tham gia vào đường đua ngành hàng không tại Việt Nam lựa chọn hướng đi chủ động khi đặt đào tạo nguồn nhân lực vào trung tâm chiến lược phát triển dài hạn.
Trao đổi với Tạp chí Hàng không, đại diện Sun PhuQuoc Airways cho biết, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào thị trường lao động sẵn có, doanh nghiệp này từng bước xây dựng hệ sinh thái đào tạo gắn với nhu cầu vận hành thực tế, nhằm tạo ra lực lượng lao động “đúng chuẩn - đúng thời điểm” bằng việc xây dựng Học viện Hàng không Mặt trời.
Theo định hướng này, Sun PhuQuoc Airways chú trọng mô hình liên kết đa bên giữa doanh nghiệp - cơ sở đào tạo - đối tác quốc tế, qua đó rút ngắn khoảng cách giữa lý thuyết và thực tiễn.
Các chương trình đào tạo không chỉ tập trung vào những vị trí cốt lõi như phi công, kỹ sư bảo dưỡng hay tiếp viên hàng không, mà còn mở rộng sang các lĩnh vực đang nổi lên như quản trị khai thác, dịch vụ hàng không, logistics và công nghệ số.
Lãnh đạo hãng bay này cho rằng, việc đầu tư vào đào tạo ngay từ sớm giúp Sun PhuQuoc Airways giảm áp lực tuyển dụng trong tương lai và tạo lợi thế cạnh tranh trong việc giữ chân nhân sự, nhất là trong bối cảnh thị trường lao động hàng không đang bị “hút” mạnh bởi các hãng bay quốc tế.