NASA muốn gì khi đưa con người trở lại quỹ đạo Mặt Trăng sau hơn 50 năm?
Sau hơn nửa thế kỷ, Cơ quan Hàng không Vũ trụ Mỹ (NASA) đã đánh dấu cột mốc lịch sử mới khi chính thức đưa con người trở lại không gian sâu.
Artemis II là sứ mệnh đầu tiên của NASA có phi hành đoàn trên tên lửa Space Launch System (SLS) và tàu vũ trụ Orion, đồng thời là chuyến bay đầu tiên đưa con người vượt ra ngoài quỹ đạo Trái đất tầm thấp kể từ Apollo 17 năm 1972.
Sau khi lần phóng đầu tiên bị hủy vào tháng 2/2026, Artemis II đã được phóng thành công từ Tổ hợp 39B tại Trung tâm Vũ trụ Kennedy ngày 1/4/2026. Bốn phi hành gia gồm Reid Wiseman, Victor Glover, Christina Koch và Jeremy Hansen (Cơ quan Vũ trụ Canada) - hiện đang thực hiện hành trình lịch sử bay ngang qua Mặt Trăng đầu tiên sau 50 năm.
NASA nhấn mạnh: "Chuyến bay này là một bước tiến nữa hướng tới các sứ mệnh đưa người lên bề mặt Mặt Trăng và giúp cơ quan này chuẩn bị cho các sứ mệnh đưa phi hành gia lên sao Hỏa trong tương lai."
Sứ mệnh kéo dài khoảng 10 ngày, sử dụng tàu Orion mang tên Integrity, sẽ đưa phi hành đoàn bay vòng quanh phía xa của Mặt Trăng theo quỹ đạo hình số tám, cách Trái Đất hơn 230.000 dặm. Ở điểm gần nhất, tàu sẽ bay cách bề mặt Mặt Trăng khoảng 4.000-6.000 dặm.
Đây vẫn được coi là chuyến bay thử nghiệm, khi lần đầu tiên hệ thống SLS và Orion vận hành cùng phi hành đoàn, sau sứ mệnh không người lái Artemis I vào năm 2022.
Ngày 2/4, phi hành đoàn đã thực hiện thành công thao tác phóng lên quỹ đạo Mặt Trăng (TLI) - bước then chốt để rời quỹ đạo Trái Đất và đặt tàu vũ trụ Orion vào quỹ đạo quanh Mặt Trăng.
Đúng 19h49 tối 2/4 (giờ EDT), động cơ chính trên module dịch vụ ESA của tàu Orion đã khai hỏa trong gần 6 phút. Với mức tăng vận tốc đạt 1.275 feet/giây, con tàu đã chính thức bắt đầu hành trình tiến về Mặt Trăng. Quy trình quan trọng này được thực hiện chuẩn xác sau khi nhận được lệnh thông qua từ trung tâm điều hành NASA.
Giám đốc NASA, ông Jared Isaacman, đã có mặt cùng đội ngũ điều hành tại Trung tâm Vũ trụ Johnson để trực tiếp theo dõi các hoạt động chuẩn bị cho quy trình TLI (khai hỏa động cơ chuyển tiếp). Trong quá trình này, hệ thống đã phát đi cảnh báo rò rỉ không khí trong khoang tàu ngay trước thời điểm kích hoạt động cơ. Tuy nhiên, đội ngũ kỹ thuật đã nhanh chóng xác định nguyên nhân là do hoạt động tái tuần hoàn không khí sau giờ tập luyện của phi hành đoàn. Cảnh báo này sau đó được đánh giá là không gây nguy hiểm và sứ mệnh tiếp tục được triển khai theo kế hoạch.
Sau khi hoàn tất quy trình TLI, tàu Integrity Orion đã bắt đầu rời điểm thấp nhất của quỹ đạo elip quanh Trái Đất để tiến vào không gian sâu. Theo lộ trình dự kiến, phi hành đoàn sẽ bắt đầu đi vào vùng ảnh hưởng của Mặt Trăng từ sáng sớm ngày 6/4 và duy trì quỹ đạo này cho đến giữa trưa ngày 7/4.
Theo kế hoạch, tàu Orion sẽ tiếp cận vùng Mặt Trăng từ ngày 6-7/4, bay vòng phía xa trước khi quay trở lại Trái Đất theo quỹ đạo “trở về tự do” - tận dụng lực hấp dẫn của cả Trái Đất và Mặt Trăng.
Sau khi hoàn tất hành trình bay ngang Mặt Trăng, phi hành đoàn Artemis II sẽ rời khỏi không gian Mặt Trăng vào ngày 7/4 và tàu Orion sẽ duy trì quỹ đạo tự do (free-return trajectory) đã thiết lập từ giai đoạn TLI để tiến vào bầu khí quyển Trái Đất với vận tốc cực lớn, xấp xỉ 25.000 dặm/giờ (11 km/s).
Dù vận tốc này tương đương với các tàu Apollo trước đây, Orion sẽ áp dụng kỹ thuật "lướt trên bầu khí quyển" (skip reentry). Phương thức này không chỉ giúp tăng độ chính xác tại điểm hạ cánh mà còn giảm đáng kể tải trọng nhiệt lên tấm khiên bảo vệ, đồng thời giảm bớt áp lực gia tốc tác động lên phi hành đoàn.
Tàu dự kiến hạ cánh xuống Thái Bình Dương ngoài khơi San Diego vào ngày 10/4, với sự hỗ trợ của tàu đổ bộ USS Somerset (LPD-25) và lực lượng cứu hộ từ NASA cùng Bộ Quốc phòng Mỹ.
Hai ngày đầu tiên của sứ mệnh Orion sẽ được dành trọn cho các bài kiểm tra kỹ thuật quan trọng. Phi hành đoàn sẽ trực tiếp "cầm lái" để thử nghiệm độ nhạy của hệ thống điều khiển thủ công và diễn tập các thao tác tiếp cận gần giống như khi ghép nối thực tế.
Đây là bước chuẩn bị sống còn nhằm đảm bảo khả năng xử lý tình huống của con người trước khi tàu Integrity Orion rời khỏi vùng an toàn gần Trái Đất để thực hiện hành trình xuyên không gian.
Xuyên suốt hành trình, phi hành đoàn sẽ liên tục đánh giá và kiểm soát hiệu suất của các hệ thống trên tàu vũ trụ. Bên cạnh nhiệm vụ vận hành, tàu Orion còn mang theo hàng loạt thiết bị nghiên cứu quan trọng nhằm thực hiện các thí nghiệm chuyên sâu.
Các nghiên cứu này tập trung vào tác động của bức xạ không gian, sự thay đổi sức khỏe và hành vi của con người trong môi trường vi trọng lực, cùng các thử nghiệm tiên tiến về hệ thống liên lạc trong không gian sâu.
Việc Artemis II đưa con người bay ngang qua Mặt Trăng không chỉ đánh dấu sự trở lại của các chuyến bay không gian sâu có người lái, mà còn đặt nền móng cho các sứ mệnh đổ bộ Mặt Trăng trong chương trình Artemis.
Đây cũng là bước đi quan trọng trong tham vọng dài hạn của NASA, xây dựng sự hiện diện bền vững trên Mặt Trăng và tiến tới các sứ mệnh đưa con người lên sao Hỏa trong những thập kỷ tới.