Xu hướng liên kết mạng bay để mở rộng trong bối cảnh bất ổn địa chính trị

Xu hướng này không chỉ giúp tối ưu hiệu quả khai thác mà còn định hình lại cách thức cạnh tranh toàn cầu. Tuy nhiên, với các hãng hàng không Việt Nam, việc tham gia sâu vào “cuộc chơi mạng lưới” vẫn còn nhiều hạn chế, đòi hỏi những thay đổi chiến lược mang tính hệ thống.

Cách mở rộng mạng bay ít tốn kém

Một trong những diễn biến đáng chú ý gần đây trên thị trường hàng không quốc tế là việc Air Canada ký kết thỏa thuận liên danh nối chuyến interline (liên danh nối chuyến) với Pegasus Airlines nhằm mở rộng khả năng tiếp cận thị trường Thổ Nhĩ Kỳ.

Theo thỏa thuận này, hành khách của Air Canada có thể thực hiện hành trình liên tuyến với một vé duy nhất (single itinerary), đồng thời hành lý được vận chuyển thẳng đến điểm cuối (through check-in baggage), thông qua mạng bay của Pegasus Airlines tại các điểm trung chuyển quan trọng như Istanbul hay Izmir. Toàn bộ sự mở rộng này diễn ra mà không đòi hỏi Air Canada phải trực tiếp khai thác thêm đường bay mới hay đầu tư thêm đội tàu bay.

Chuyện hợp tác giữa hai hãng bay trên chỉ là một lát cắt trong xu hướng lớn hơn đang diễn ra trên toàn cầu, nơi các hãng hàng không ngày càng ưu tiên chiến lược liên kết mạng lưới thay vì mở rộng theo cách truyền thống.

Trong bối cảnh chi phí nhiên liệu leo thang, rủi ro địa chính trị gia tăng và áp lực về hiệu quả khai thác ngày càng lớn, việc tự mở đường bay mới không còn là lựa chọn dễ dàng. Thay vào đó, các hãng tìm đến những hình thức hợp tác linh hoạt hơn như interline (liên danh nối chuyến), codeshare (liên danh chuyến bay) hay tham gia các liên minh hàng không toàn cầu (airline alliances).

Những mô hình hợp tác này cho phép các hãng bay nhanh chóng gia tăng độ phủ thị trường mà không phải gánh thêm chi phí đầu tư lớn. Một hãng hàng không có thể “hiện diện” tại hàng chục điểm đến mới chỉ thông qua việc bán vé trên chuyến bay của đối tác. Điều này không chỉ giúp tối ưu hóa mà còn nâng cao khả năng cạnh tranh trong việc thu hút dòng khách quốc tế, đặc biệt là khách nối chuyến.

Trong nhiều trường hợp, giá trị cạnh tranh của một hãng bay không còn nằm ở số lượng máy bay hay số đường bay trực tiếp mà nằm ở khả năng kết nối hành khách đến càng nhiều điểm đến càng tốt, với hành trình thuận tiện và chi phí tối ưu.

Chính vì vậy, giới chuyên gia đang nói nhiều hơn đến khái niệm “network over metal” (ưu tiên mạng lưới hơn sở hữu tàu bay). Đây là một sự dịch chuyển mang tính cấu trúc của ngành hàng không, phản ánh thực tế rằng trong một thế giới đầy biến động, tính linh hoạt và khả năng hợp tác trở thành yếu tố sống còn.

Các trung tâm trung chuyển lớn như Istanbul, Doha, Dubai hay Singapore vì thế ngày càng giữ vai trò then chốt trong mạng lưới hàng không toàn cầu, đóng vai trò như những “bộ phân phối” lưu lượng hành khách giữa các khu vực.

Việt Nam ở đâu trong xu thế liên kết mạng bay?

Trong khi xu hướng liên kết mạng bay đang trở thành phương thức tối ưu để mở rộng, duy trì sự tăng trưởng của các hãng bay thì mức độ tham gia cũng như các điều kiện để triển khai mạnh của các hãng hàng không Việt Nam vẫn còn khá khiêm tốn.

Vietnam Airlines hiện là thành viên của liên minh SkyTeam và đã thiết lập một số thỏa thuận liên danh với các đối tác quốc tế. Dù là thành viên của liên minh SkyTeam từ năm 2010 và sở hữu mạng lưới hợp tác với hơn 30 hãng hàng không quốc tế, Vietnam Airlines về cơ bản đã đạt được độ “phủ rộng” đáng kể trong liên kết mạng bay.

Tuy nhiên, nếu xét ở chiều sâu, mức độ tham gia của Vietnam Airlines vẫn còn những giới hạn nhất định. Hãng chưa đóng vai trò là một hãng trung tâm trung chuyển (hub carrier) trong mạng lưới SkyTeam, cũng như chưa tạo được dòng khách nối chuyến (transfer traffic) quy mô lớn qua các sân bay trong nước.

Trong khi đó, Vietjet Air chủ yếu phát triển theo mô hình hãng hàng không chi phí thấp (low-cost carrier) với định hướng độc lập, khiến mức độ tham gia vào mạng lưới liên kết toàn cầu còn khá mờ nhạt.

Các hãng hàng không còn lại của Việt Nam như Bamboo Airways, Vietravel Airlines và Sun Phu Quoc Airways hiện có mức độ tham gia vào các liên kết mạng bay quốc tế ở mức rất hạn chế. Trong giai đoạn phát triển trước đây, Bamboo Airways từng thiết lập một số thỏa thuận liên danh nối chuyến song quy mô và tính ổn định chưa cao, đặc biệt khi hãng đang trong quá trình tái cấu trúc.

Vietravel Airlines với mô hình khai thác tour charter (chuyến bay thuê chuyến) vẫn tập trung phục vụ hệ sinh thái du lịch nội bộ, nên chưa có nhiều động lực tham gia các hình thức hợp tác như codeshare (liên danh chuyến bay) hay airline alliance (liên minh hàng không).

Sun Phu Quoc Airways – hãng hàng không đang trong giai đoạn chuẩn bị gia nhập thị trường – được định vị gắn với hệ sinh thái du lịch – nghỉ dưỡng. Tuy nhiên, ở thời điểm hiện tại, mô hình phát triển của hãng vẫn thiên về khai thác điểm – điểm, chưa cho thấy chiến lược rõ ràng trong việc tham gia liên kết mạng bay quy mô quốc tế.

Việc các hãng bay Việt Nam chưa tham gia sâu trong các liên minh mạng bay cũng một phần do Việt Nam chưa hình thành được một trung tâm trung chuyển đúng nghĩa. Dù có vị trí địa lý thuận lợi tại Đông Nam Á, nằm trên trục kết nối giữa Đông Bắc Á và Đông Nam Á, cũng như giữa châu Á và châu Âu, nhưng hệ thống hạ tầng, cơ chế vận hành và chiến lược phát triển vẫn chưa đủ để biến lợi thế này thành năng lực cạnh tranh thực sự.

Các sân bay lớn chưa được tổ chức theo mô hình (hub-and-spoke) một cách bài bản, trong khi kết nối giữa các chuyến bay quốc tế và nội địa còn nhiều điểm nghẽn. Bên cạnh đó, hệ thống công nghệ thông tin chưa đồng bộ, đặc biệt trong việc tích hợp hệ thống đặt chỗ và xử lý hành lý liên tuyến, khiến việc triển khai các thỏa thuận liên kết gặp nhiều khó khăn.

Liên kết mạng bay không còn là một lựa chọn mang tính chiến thuật mà đã trở thành một trụ cột chiến lược của ngành hàng không toàn cầu trong bối cảnh hiện nay. Đối với Việt Nam, việc tham gia sâu hơn vào các mạng lưới liên kết không chỉ là yêu cầu cấp thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của các hãng bay, mà còn là điều kiện quan trọng để khẳng định vị thế của quốc gia trên bản đồ hàng không thế giới.

Hoàng Minh