Thành lập TP Đồng Nai trực thuộc TW: (Bài 2) Cần cả trăm tỷ USD để đô thị sân bay thành hiện thực
Nam Bình•30/03/2026 18:55
Việc đưa Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương mở ra nền tảng thể chế để phát triển thành công đô thị sân bay Long Thành. Tuy nhiên cần tạo cơ chế đặc thù để địa phương huy động được nguồn lực lớn để biến tham vọng này thành hiện thực.
Trao đổi với Tạp chí Hàng không, KTS Ngô Viết Nam Sơn cho rằng, việc Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương chỉ là bước khởi đầu, cần thêm rất nhiều cơ chế đặc biệt khác để xây dựng thành công hub trung chuyển hàng không Long Thành cũng như đô thị sân bay Long Thành trong tương lai.
Ông đánh giá như thế nào về việc Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương trong thời điểm hiện nay?
Đầu tiên, cần nhấn mạnh rằng việc Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương là một vấn đề rất cấp thiết hiện nay. Cấp thiết ở chỗ trước đây chúng ta có “tứ giác kinh tế” gồm TP.HCM, Bình Dương, Bà Rịa - Vũng Tàu và Đồng Nai.
Tứ giác kinh tế này có những đặc thù rất nổi bật như cả bốn tỉnh thành đều nằm trong top 10 tỉnh thành có GDP cao nhất Việt Nam cũng như đóng góp nhiều nhất cho ngân sách nhà nước. Khi hợp lại, bốn tỉnh thành này tạo thành một vùng đô thị khá hoàn chỉnh với hệ thống hạ tầng trọng điểm.
Sau khi sắp xếp lại các đơn vị hành chính, Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu đã được sáp nhập vào TP.HCM. Như vậy, “tứ giác kinh tế” giờ chỉ còn lại “khối” TP.HCM và Đồng Nai. Điều này cho thấy việc liên kết, hợp tác vùng giữa Đồng Nai và TP.HCM trở thành vấn đề chiến lược.
Khi đã xác định hợp tác vùng là vấn đề chiến lược thì sự tương đồng về thể chế giữa các địa phương sẽ đóng vai trò rất then chốt. TP.HCM đã là thành phố trực thuộc Trung ương nên Đồng Nai cũng nên là thành phố trực thuộc Trung ương để việc liên kết và hợp tác trở nên dễ dàng và hiệu quả hơn.
Một góc đô thị Biên Hòa, thuộc phường Trấn Biên - phường trung tâm của tỉnh Đồng Nai.
Trong đó, sự liên kết hợp tác này sẽ mở ra nhiều cụm dự án chưa có tiền lệ tại Việt Nam, đồng thời cũng sẽ là động lực tăng trưởng kinh tế rất lớn cho địa phương trong thời gian tới.
Ví dụ điển hình như đô thị sân bay, khu thương mại tự do, phát triển metro gắn với phát triển đô thị cũng như phát triển hệ thống giao thông kết nối vùng, các đường vành đai và các đường hướng tâm…
Theo ông, việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương sẽ mở ra những không gian chính sách mới nào cho Đồng Nai mà trước đây mô hình cấp tỉnh chưa thể thực hiện để phát triển đô thị sân bay?
Trước tiên, đô thị sân bay là một phức hợp đô thị lấy sân bay làm trung tâm, với bán kính có thể lên đến 30 km hoặc hơn xung quanh sân bay.
Với bán kính đó, đô thị sân bay Long Thành đương nhiên bao phủ toàn bộ huyện Long Thành (cũ) và một phần lớn tỉnh Đồng Nai, nhưng đồng thời nó còn phủ lên một phần của TP.HCM, đặc biệt là khu vực Thủ Đức và Thủ Thiêm. Tức là đô thị sân bay Long Thành không chỉ phục vụ riêng cho Đồng Nai hay TP.HCM mà là toàn bộ vùng đô thị Nam Bộ.
Việc kết nối metro từ nội thành TP.HCM lên Long Thành có ý nghĩa đặc biệt quan trọng, bởi lượng hành khách sử dụng sân bay Long Thành trong thời gian tới chủ yếu vẫn đến từ TP.HCM. Do đó, để phát triển đô thị sân bay, hệ thống giao thông hiệu quả đóng vai trò then chốt.
Để thực hiện được các dự án kết nối này, cơ chế chính sách phải tương đồng giữa các địa phương. Không thể một dự án có một phần nằm ở TP.HCM với cơ chế đặc thù dành cho TP.HCM, còn phần nằm ở Đồng Nai lại áp dụng cơ chế khác.
Tàu bay của Vietnam Airlines chuẩn bị cất cánh từ sân bay quốc tế Long Thành ngày 15/12 vừa qua.
Ví dụ tuyến metro từ Bến Thành - Thủ Thiêm nối lên Long Thành sẽ đi qua cả hai tỉnh thành, nếu cơ chế khác nhau thì rất khó triển khai.
Do đó, tôi cho rằng, Trung ương đã “ưu ái” cho TP.HCM những cơ chế đặc biệt nào thì cũng nên cho Đồng Nai những cơ chế tương tự, đặc biệt là các cơ chế liên quan đến metro, xây dựng khu thương mại tự do, phát triển hạ tầng trọng điểm...
Theo kinh nghiệm quốc tế, việc nâng cấp thể chế đô thị có phải là điều kiện cần thiết để mở đường cho việc hình thành một mô hình đô thị sân bay thành công hay không?
Điều này là chắc chắn rồi. Nhìn ra thế giới, những khu đô thị sân bay thành công như Incheon (Hàn Quốc), Changi (Singapore), Schiphol (Hà Lan)… đều có những cơ chế đặc thù để phát triển đô thị sân bay.
Trước đây, sân bay chỉ là điểm trung chuyển, hành khách hạ cánh rồi đi thẳng vào trung tâm thành phố. Nhưng ở các mô hình đô thị sân bay hiện đại, sân bay không còn là điểm hạ cánh nữa, mà đã trở thành điểm đến thực sự.
Hành khách có thể hạ cánh, check-in khách sạn ngay cạnh sân bay, tổ chức hội nghị, làm việc, gặp gỡ đối tác ngay tại khu vực sân bay. Ở Singapore, người dân địa phương cuối tuần còn thích lên khu Changi để vui chơi, ăn uống, giải trí vì có đầy đủ dịch vụ với công viên, khu thương mại…
Điều này giúp thay đổi hoàn toàn quan niệm cũ rằng “đô thị hóa đến đâu thì sân bay mới đặt đến đó”. Bây giờ, sân bay hoàn toàn có thể sống hài hòa với đô thị, miễn là quy hoạch tốt, tôn trọng hành lang an toàn bay, giảm tiếng ồn, ô nhiễm và các rủi ro an toàn.
Bản thân tôi cũng đã từng trải nghiệm điều này khi làm việc ở Mỹ. Đối tác từ nhiều nước cùng dự hội thảo, hội nghị… nhưng không hẹn ở trung tâm San Francisco mà hẹn ngay tại sân bay cho tiết kiệm thời gian, không phải chạy ra chạy vào trung tâm thành phố…
Đó chính là mô hình của đô thị sân bay: không gian đô thị xung quanh sân bay trở thành điểm đến hấp dẫn, cung cấp dịch vụ tiện lợi cao cấp, đặc biệt phục vụ hợp tác quốc tế.
Vậy với điều kiện hiện có của Long Thành, theo ông, Đồng Nai cần thêm những điều kiện gì nữa và mất khoảng bao lâu để xây dựng thành công một khu đô thị sân bay ?
Chắc chắn rằng sẽ cần rất nhiều cơ chế đặc thù để thu hút đầu tư, thu hút nhân lực chất lượng cao và phát triển đô thị sân bay. Tôi muốn nhấn mạnh rằng để sân bay Long Thành và đô thị sân bay Long Thành phục vụ cho cả một vùng đô thị rộng lớn, việc Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương chỉ là bước đi ban đầu.
Để đạt mục tiêu xây dựng Long Thành thành một hub hàng không quốc tế, đồng thời, xây dựng một đô thị sân bay có vai trò tương đương Incheon, Schiphol hay Changi, đòi hỏi mức đầu tư rất lớn.
Không chỉ là cao tốc và metro mà còn hệ thống dịch vụ thương mại, khách sạn, các công trình công cộng và đặc biệt là khu đô thị nhà ở cho hàng trăm nghìn nhân viên sân bay như phi công, tiếp viên, nhân viên mặt đất…
“
Việc Đồng Nai trở thành thành phố trực thuộc Trung ương chỉ là bước khởi đầu, cần thêm rất nhiều cơ chế đặc biệt khác để xây dựng thành công mô hình đô thị sân bay Long Thành.
KTS Ngô Viết Nam Sơn.
Đây là chương trình có quy mô hàng trăm tỷ đô la, vượt quá khả năng của riêng Đồng Nai. Do đó, cần có sự hỗ trợ mạnh mẽ từ Trung ương và sự hợp tác liên kết vùng chặt chẽ với TP.HCM cùng các tỉnh lân cận.
Đó là lý do vì sao tôi cho rằng, Đồng Nai cần có những cơ chế đặc thù trong việc xây dựng những dự án trọng điểm chưa từng có tiền lệ như trên.
Theo ông, ngoài vấn đề kết nối, còn có những rủi ro nào khác mà Đồng Nai phải đối mặt khi trở thành thành phố trực thuộc Trung ương với mô hình lõi là đô thị sân bay không?
Cơ hội nào cũng đi kèm thách thức và rủi ro. Do đó, cần có sự chuẩn bị bài bản. Rủi ro đầu tiên là nhà ga Long Thành xây xong nhưng chưa chắc đã đưa vào khai thác hiệu quả, bởi hạ tầng kết nối vùng chưa tốt: đường dẫn vào sân bay dễ kẹt xe, đường metro chưa có...
Bên cạnh đó là nguồn nhân lực chất lượng cao. Một khu đô thị sân bay quy mô lớn đòi hỏi lượng nhân lực rất lớn, nhưng hiện nay lực lượng này còn rất thiếu. Nếu có bộ máy nhưng thiếu người vận hành và quản lý thì đó cũng là rủi ro lớn.
Thứ nữa là rủi ro tài chính với những áp lực hoàn vốn, trả lãi rất lớn. Nếu dự án không vận hành hiệu quả, không xoay vòng vốn được thì sẽ rất khó khăn.
Do đó, cần có sự hợp tác công-tư nhuần nhuyễn, đồng thời phải đổi mới mạnh mẽ về cơ chế. Việc trở thành thành phố trực thuộc Trung ương đòi hỏi phải có những điều chỉnh pháp lý và nâng tầm cơ chế thực thi, vì đây là mô hình chưa có tiền lệ.
Để khai thác tối đa tiềm năng và giảm thiểu rủi ro, tôi cho rằng, nên trao cho lãnh đạo Đồng Nai và vùng TP.HCM - Đồng Nai những quyền hạn tương xứng với trách nhiệm được giao.
.jpg)
