Airbus "làm căng" với nhà cung cấp động cơ trễ hẹn, ảnh hưởng đến sản phẩm chiến lược

Không còn dừng lại ở những bất đồng thương mại thông thường, Airbus hiện đang theo đuổi yêu cầu bồi thường thiệt hại vì các chậm trễ kéo dài trong việc cung cấp động cơ - một động thái có thể đẩy quan hệ giữa hai “mắt xích sống còn” của ngành vào giai đoạn đối đầu pháp lý.

Theo Reuters, Airbus đang gia tăng áp lực lên nhà sản xuất động cơ Mỹ, trong bối cảnh hãng sản xuất châu Âu này chật vật với kế hoạch tăng sản lượng máy bay. Hai nguồn tin thân cận cho biết công ty đang theo đuổi các biện pháp đòi bồi thường thiệt hại trong một cuộc tranh chấp leo thang liên quan đến việc giao động cơ chậm trễ.

Cuộc chiến giành quyền ưu tiên động cơ

Pratt & Whitney - công ty con của RTX hiện cung cấp động cơ Geared Turbofan (GTF) cho ít nhất 40% dòng máy bay bán chạy nhất của Airbus là A320neo. Đồng thời, hãng cạnh tranh trực tiếp với CFM International, nhà sản xuất động cơ LEAP, trong các hợp đồng cung cấp động cơ cho hãng hàng không.

Tuy nhiên, các vấn đề sản xuất trước đó của Pratt & Whitney đã khiến hàng trăm máy bay thân hẹp phải ngừng hoạt động để kiểm tra và sửa chữa động cơ. Điều này kéo dài thời gian chờ đợi bảo dưỡng và làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt động cơ cho cả thị trường khai thác lẫn sản xuất.

Chính trong bối cảnh đó, Airbus cáo buộc Pratt & Whitney đã rút lại số lượng động cơ được phân bổ cho các dây chuyền lắp ráp, chuyển hướng nguồn cung sang các xưởng bảo trì - nơi mang lại phần lớn doanh thu cho nhà sản xuất động cơ.

Những căng thẳng âm ỉ suốt nhiều tháng đã chính thức bùng phát khi Airbus phát tín hiệu sẵn sàng hành động pháp lý. Theo Simple Flying, tháng trước, Giám đốc điều hành Guillaume Faury đã khởi động quá trình chuẩn bị cho các bước đi pháp lý, nhấn mạnh rằng hãng “sẵn sàng thực thi các quyền theo hợp đồng”.

Trong bài thuyết trình kết quả tài chính năm 2025, ông cho biết “tình trạng thiếu hụt động cơ Pratt & Whitney nghiêm trọng” đang tiếp tục làm chậm trễ việc giao máy bay Airbus A320neo và Airbus A321neo.

Bên cạnh đó, Giám đốc điều hành Guillaume Faury nhấn mạnh điều này đang ảnh hưởng đến việc thiết lập các mục tiêu giao hàng năm 2026 của Airbus: "Việc Pratt & Whitney không cam kết cung cấp đủ số lượng động cơ mà Airbus đã đặt hàng đang ảnh hưởng tiêu cực đến dự báo về số lượng máy bay giao trong năm nay”.

Do đó, Airbus đã đặt mục tiêu giao 870 máy bay trong năm 2026, thấp hơn nhiều so với con số hơn 900 chiếc mà một số nhà phân tích dự đoán trước đó. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến doanh thu và lợi nhuận của nhà sản xuất.

Theo các nguồn tin, tranh chấp hiện đã dẫn đến một vụ kiện tiềm năng, có thể được giải quyết thông qua trọng tài kín - hình thức phổ biến trong các tranh chấp thương mại xuyên biên giới của ngành hàng không vũ trụ.

Airbus "nổi giận" vì ảnh hưởng đến dòng sản phẩm chủ lực

Vấn đề động cơ không chỉ dừng lại ở tranh chấp hợp đồng, mà đang ảnh hưởng trực tiếp đến “xương sống” của Airbus: dòng máy bay Airbus A320neo.

Airbus kết thúc năm 2025 với lượng đơn đặt hàng tồn đọng lên tới 8.754 máy bay, trong đó 7.163 chiếc thuộc dòng Airbus A320. Đây là con số cho thấy nhu cầu thị trường cực kỳ mạnh mẽ, nhưng đồng thời cũng tạo áp lực khổng lồ lên năng lực sản xuất.

Để đáp ứng nhu cầu, Airbus đã mở rộng năng lực với các dây chuyền lắp ráp mới tại Mỹ và Trung Quốc, đặt mục tiêu nâng sản lượng Airbus A320 lên 75 máy bay mỗi tháng. Tuy nhiên, tham vọng này đang bị chững lại bởi vấn đề liên quan đến Pratt & Whitney.

Giám đốc điều hành Guillaume Faury thừa nhận: "Điều này đang tác động tiêu cực đến tiến độ tăng trưởng. Do đó, Công ty hiện chỉ kỳ vọng đạt tốc độ từ 70 - 75 máy bay mỗi tháng vào cuối năm 2027 và ổn định ở mức 75 máy bay mỗi tháng sau đó."

Nói cách khác, kế hoạch tăng tốc sản xuất của Airbus đã bị trì hoãn ít nhất một năm - đây là sự điều chỉnh không nhỏ trong ngành công nghiệp nơi mỗi quyết định sản xuất có thể ảnh hưởng hàng thập kỷ.

Airbus cáo buộc Pratt & Whitney đã “hứa hẹn quá mức” về số lượng động cơ có thể cung cấp, trong khi thực tế lại không đáp ứng được.

Hồi tháng 1/2026, Christian Scherer, người đứng đầu bộ phận máy bay thương mại của Airbus, từng nhận định rằng hãng vẫn chưa đảm bảo được khối lượng động cơ cần thiết “trong tương lai gần”, và việc giao hàng đang diễn ra “rất, rất chậm trễ”.

Ở chiều ngược lại, Giám đốc điều hành RTX Chris Calio cho biết công ty đang nỗ lực cân bằng nhu cầu, đồng thời nhấn mạnh tổng số lượng sản phẩm giao đã tăng 50% trong năm trước.

Một đại diện của Pratt & Whitney cũng cho biết họ đang hợp tác chặt chẽ với Airbus để tìm ra sự cân bằng phù hợp cho các hãng hàng không đang gặp khó khăn trong việc duy trì hoạt động của các máy bay hiện có.

Những phát biểu này cho thấy hai bên không chỉ bất đồng về con số, mà còn khác biệt về ưu tiên chiến lược.

Mâu thuẫn phức tạp do lợi ích đan xen

Điểm đặc biệt của cuộc khủng hoảng lần này là không chỉ là tranh chấp song phương đơn giản, mà là một mối quan hệ ba bên đang rạn nứt. Theo đó: Airbus cần động cơ để duy trì dây chuyền sản xuất dòng máy bay A320neo và giao máy bay đúng hạn; Pratt & Whitney cần tối đa hóa hiệu quả kinh doanh, bao gồm cả mảng bảo trì sinh lợi cao; Các hãng hàng không cần động cơ để giữ cho đội bay đang khai thác tiếp tục hoạt động.

Sự căng thẳng này đã bộc lộ rõ khi một số hãng hàng không, trong đó có Lufthansa, công khai ủng hộ Pratt & Whitney trong việc ưu tiên cho các hãng hàng không thay vì giao hàng cho nhà sản xuất. Điều này đặt Airbus vào tình thế khó xử: nếu tiếp tục gây áp lực lên Pratt & Whitney, hãng có nguy cơ làm căng thẳng với chính khách hàng của mình.

Thực tế, những căng thẳng giữa nhà sản xuất máy bay và nhà cung cấp động cơ không phải là điều mới. Tuy nhiên, quy mô và mức độ của cuộc khủng hoảng lần này là chưa từng có kể từ sau đại dịch.

Các vấn đề về chuỗi cung ứng, thiếu hụt phụ tùng, chi phí tăng cao và áp lực phục hồi nhu cầu đã khiến toàn ngành rơi vào trạng thái “căng như dây đàn”.

Tranh chấp giữa Airbus và Pratt & Whitney vì thế được xem là một trong những thử thách lớn nhất đối với sự đoàn kết của ngành kể từ vụ kiện giữa Airbus và Qatar Airways liên quan đến dòng máy bay A350 vào năm 2022.

Căng thẳng hiện tại cũng diễn ra trong thời điểm quan trọng khi Airbus và Boeing đang xem xét các lựa chọn động cơ cho thế hệ máy bay tiếp theo.

Dù các tranh chấp thương mại thường được giải quyết trong thời gian ngắn hơn so với chu kỳ phát triển sản phẩm, nhưng những rạn nứt hiện tại có thể ảnh hưởng đến các mối quan hệ hợp tác kéo dài hàng thập kỷ.

Trong một ngành công nghiệp mà chỉ có hai nhà sản xuất máy bay lớn và một số ít nhà cung cấp động cơ chi phối, sự ổn định của các mối quan hệ đối tác là yếu tố sống còn.

Thực tế, vấn đề của Pratt & Whitney được xem là một cuộc khủng hoảng về độ tin cậy động cơ. Nhưng theo thời gian, nó đã lan rộng thành một cuộc khủng hoảng vận hành, rồi giờ đây là khủng hoảng sản xuất.

Hơn 800 máy bay sử dụng động cơ PW1000G đã phải ngừng hoạt động hoặc cất giữ trên toàn cầu vào cuối năm 2025 - một con số cho thấy mức độ nghiêm trọng của vấn đề.

Động thái của Airbus trong việc hướng tới việc đòi bồi thường thiệt hại là dấu hiệu rõ ràng nhất cho thấy cuộc khủng hoảng động cơ Pratt & Whitney GTF không những chưa được giải quyết mà còn đang leo thang. Nó vẫn đang gây thiệt hại cho các hãng hàng không, vẫn làm gián đoạn việc lập kế hoạch đội bay và giờ đây, ngày càng rõ rệt hơn, đang làm chậm một trong những chương trình sản xuất máy bay quan trọng nhất thế giới.

Trung Kiên