Chuỗi cung ứng rung lắc, kế hoạch sản xuất máy bay của các 'ông lớn' bị đe dọa
Cuộc xung đột đang leo thang tại Trung Đông không chỉ làm rung chuyển thị trường năng lượng và hoạt động vận tải hàng không toàn cầu, mà còn bắt đầu gây ra những lo ngại ngày càng lớn đối với chuỗi cung ứng của ngành sản xuất máy bay thương mại.
Các tập đoàn hàng không vũ trụ lớn như Boeing, Airbus và Embraer đang khẩn trương đánh giá mức độ ảnh hưởng của cuộc xung đột đối với hoạt động sản xuất và logistics, trong bối cảnh giá dầu tăng mạnh và hệ thống vận chuyển quốc tế có dấu hiệu bị gián đoạn. Nhưng các nhà sản xuất còn một nỗi lo lớn hơn việc tiến độ sản xuất và giao bị ảnh hưởng là đơn đặt hàng sẽ giảm trong thời gian tới.
Các nhà sản xuất lớn đồng loạt rà soát chuỗi cung ứng
Theo một thông báo gửi tới các nhà cung cấp mà Reuters thu thập được, Boeing đã yêu cầu các đối tác trong chuỗi cung ứng xác định mọi tác động tiềm tàng ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất liên quan đến cuộc chiến giữa Mỹ và Israel tại Iran.
Theo đó, Boeing yêu cầu các công ty tham gia các chương trình thương mại của mình báo cáo trước ngày 9/3 về bất kỳ công việc nào được thực hiện tại khu vực Trung Đông, bao gồm cả những nhà cung cấp cấp dưới cũng như các rủi ro có thể ảnh hưởng đến hoạt động khi cuộc xung đột đã bước sang tuần thứ 3 và chưa có dấu hiệu hạ nhiệt trong khi giá dầu thô vượt mốc 100 USD/thùng.
Thông báo của Boeing nêu rõ: "Trong khi tiếp tục theo dõi chặt chẽ tình hình ở Trung Đông, chúng tôi đang đánh giá các tác động tiềm tàng đối với sự ổn định của chuỗi cung ứng".
Hãng sản xuất máy bay Mỹ hiện chưa đưa ra bình luận chính thức về động thái này. Mặc dù Trung Đông không được xem là trung tâm sản xuất linh kiện hàng không chủ chốt của thế giới, thế nhưng khu vực này vẫn đóng vai trò nhất định trong mạng lưới cung ứng toàn cầu.
Một ví dụ điển hình là công ty Strata Manufacturing tại Các Tiểu vương quốc Ả Rập Thống nhất, đơn vị tham gia sản xuất một số cấu phần cho máy bay thân rộng Boeing 787 Dreamliner. Cho đến nay, Strata vẫn chưa đưa ra phản hồi về khả năng bị ảnh hưởng bởi tình hình an ninh khu vực.
Tuy nhiên, các linh kiện quan trọng như cánh đuôi đứng của dòng máy bay này vẫn được Boeing đặt hàng từ nhiều cơ sở khác trên thế giới nhằm giảm thiểu rủi ro phụ thuộc vào một khu vực duy nhất.
Không chỉ Boeing, các nhà sản xuất máy bay khác cũng đang theo dõi sát diễn biến xung đột.
Một nguồn tin cấp cao trong chuỗi cung ứng ngành hàng không cho biết những gián đoạn đối với vận tải đường biển và đường hàng không tại một số điểm trung chuyển quan trọng ở Trung Đông có thể gây ảnh hưởng đến hoạt động sản xuất của Airbus nếu chiến sự kéo dài quá vài tuần.
Người phát ngôn của Airbus cho biết tập đoàn đang “tích cực đối thoại với khách hàng và nhà cung cấp trên toàn khu vực” nhằm đánh giá các rủi ro tiềm ẩn.
Trong khi đó, nhà sản xuất máy bay Brazil Embraer cũng đã yêu cầu các đối tác cung ứng báo cáo về những tác động đối với sản lượng và chi phí vận chuyển.
Theo Giám đốc điều hành Francisco Gomes Neto, tập đoàn hiện vẫn chưa ghi nhận ảnh hưởng đáng kể: "Chúng tôi đang theo sát tình hình và hỗ trợ các nhà cung cấp của mình, cả trực tiếp lẫn gián tiếp trong khu vực. Cho đến thời điểm hiện tại, chúng tôi chưa thấy tác động nào đến việc giao máy bay hoặc doanh số trong ngắn hạn".
Áp lực tài chính nếu kế hoạch giao máy bay bị chậm
Với các công ty cho thuê máy bay - nhiều đơn vị đang có hợp đồng với các hãng hàng không Trung Đông, diễn biến xung đột hiện nay đang làm gia tăng lo ngại về khả năng thực hiện các đơn hàng quy mô lớn với Airbus và Boeing.
Một số chuyên gia cảnh báo rằng nếu cuộc khủng hoảng kéo dài, các chủ nợ có thể yêu cầu tái cấu trúc các khoản vay, gây thêm áp lực tài chính đối với lĩnh vực vốn đã chịu nhiều biến động sau đại dịch. Điều này có thể ảnh hưởng trực tiếp đến lịch trình sản xuất và giao máy bay của các nhà sản xuất.
Các đơn hàng dự kiến giao trong 18 tháng tới được xem là dễ bị tác động nhất. Trong trường hợp xung đột kéo dài, thậm chí những đơn hàng dự kiến giao vào năm 2028 cũng có thể chịu ảnh hưởng.
Trong ngành hàng không, quá trình sản xuất một chiếc máy bay thường bắt đầu 12-18 tháng trước khi giao hàng, đây là giai đoạn được gọi là “cắt kim loại” (metal cutting). Phần lớn các máy bay dự kiến giao trong năm nay đã bước vào giai đoạn sản xuất, tuy nhiên vẫn có khả năng xuất hiện sự chậm trễ khi các hãng hàng không và công ty cho thuê đánh giá lại kế hoạch đội bay.
Tính đến thời điểm hiện tại, chưa có đề nghị chính thức nào liên quan đến việc lùi tiến độ sản xuất. Dù vậy, nếu bất ổn địa chính trị kéo dài, việc phải tính đến phương án điều chỉnh lịch bàn giao máy bay gần như là điều khó tránh.
Trong kịch bản này, các nhà sản xuất có thể vẫn duy trì hoạt động sản xuất nhưng tạm hoãn việc bàn giao cho đến khi tình hình tại Trung Đông ổn định hơn, nhằm hạn chế phát sinh thêm rủi ro về tài chính và vận hành cho các khách hàng trong khu vực.
Nhu cầu máy bay giảm sắp tới có thể giảm
Mặc dù tác động trực tiếp đến sản xuất hiện vẫn còn hạn chế, song một số nhà phân tích cho rằng rủi ro lớn hơn nằm ở triển vọng nhu cầu máy bay trong dài hạn.
Ông Richard Aboulafia, Giám đốc điều hành của công ty tư vấn hàng không vũ trụ AeroDynamic Advisory, cho rằng thị trường Trung Đông đóng vai trò đặc biệt quan trọng đối với các nhà sản xuất máy bay thân rộng. “Điều tôi thực sự lo ngại là nhu cầu dài hạn đối với máy bay phản lực trong khu vực,” ông nhận định.
Theo Eplaneai, hiện các hãng hàng không và công ty cho thuê máy bay tại Trung Đông đang nắm giữ khoảng 1.710 đơn đặt hàng máy bay, tương đương 9% tổng đơn hàng tồn đọng của Airbus và 14% của Boeing. Trong số này, Airbus chiếm khoảng 43% thị phần, trong khi Boeing chiếm 57%, còn Embraer chỉ đóng vai trò tương đối nhỏ tại khu vực.
Cuộc xung đột diễn ra đã khiến hơn 37.000 chuyến bay đến và đi từ Trung Đông bị hủy, gây gián đoạn nghiêm trọng hoạt động khai thác của các hãng hàng không và làm gia tăng số lượng máy bay phải tạm ngừng hoạt động.
Hệ quả không chỉ dừng lại ở việc hủy chuyến bay mà còn kéo theo giá dầu tăng cao, chi phí vận chuyển đội lên, tạo sức ép đáng kể đối với các hãng hàng không và cả các nhà sản xuất máy bay.
Những biến động của thị trường nhiên liệu hàng không cũng làm gia tăng nguy cơ nhiều tàu bay phải tạm dừng khai thác, đồng thời đặt thêm gánh nặng lên chuỗi cung ứng vốn chưa kịp phục hồi hoàn toàn sau đại dịch.
Đáng chú ý, năng lực vận tải hàng hóa bằng đường hàng không trên toàn cầu đã sụt giảm hơn 20%, khiến việc luân chuyển linh kiện và bộ phận quan trọng của máy bay gặp nhiều trở ngại, qua đó có thể làm chậm tiến độ sản xuất cũng như công tác bảo trì.