Lễ khánh thành Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc được xem là dấu mốc quan trọng trong chiến lược phát triển công nghệ vũ trụ của Việt Nam, triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW và định hướng phát triển các công nghệ chiến lược theo Quyết định số 1131/QĐ-TTg.
Sáng 13/3, Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính đã tham dự lễ khánh thành công trình Trung tâm Vũ trụ Việt Nam và khai mạc "Diễn đàn tầm nhìn vũ trụ Việt Nam - Nhật Bản 2026: Hợp tác cho kỷ nguyên mới".
Trung tâm Vũ trụ Việt Nam được xây dựng trên diện tích 9 ha, được đánh giá có quy mô và trình độ công nghệ thuộc nhóm tiên tiến trong khu vực Đông Nam Á, triển khai bằng nguồn vốn vay ODA của chính phủ Nhật Bản với tổng mức đầu tư hơn 7.000 tỷ đồng.
Dự án được triển khai với hai mục tiêu trọng tâm là xây dựng hạ tầng trung tâm vũ trụ hiện đại, tiếp nhận chuyển giao công nghệ để từng bước làm chủ công nghệ vệ tinh quan sát Trái đất. Đồng thời nâng cao năng lực phòng chống thiên tai, ứng phó biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên và giám sát môi trường thông qua dữ liệu viễn thám, phục vụ phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm an ninh quốc gia.
Dự án gồm ba hợp phần chính: Xây dựng cơ sở hạ tầng Trung tâm Vũ trụ Việt Nam; chế tạo và phóng vệ tinh quan sát Trái đất LOTUSat-1 sử dụng cảm biến radar khẩu độ tổng hợp (SAR); tiếp nhận chuyển giao công nghệ thông qua đào tạo và phát triển nguồn nhân lực công nghệ vũ trụ.
Đến nay, dự án đã đạt được nhiều kết quả quan trọng. Trước hết, hợp phần đào tạo nhân lực cơ bản đã hoàn thành tại Nhật Bản với 36 thạc sĩ công nghệ vũ trụ. Trong quá trình đào tạo, các kỹ sư Việt Nam đã tham gia thiết kế và chế tạo vệ tinh thử nghiệm MicroDragon có khối lượng khoảng 50 kg. Ngày 18/1/2019, vệ tinh này đã được phóng thành công lên quỹ đạo bằng tên lửa Epsilon-4.
Về hạ tầng kỹ thuật, nhiều công trình quan trọng đã được xây dựng và đưa vào vận hành, gồm: Trung tâm Điều hành; Trung tâm Khai thác và Ứng dụng dữ liệu vệ tinh; Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển vệ tinh; Trung tâm gia công; hệ thống mặt đất với ăng-ten thu tín hiệu đường kính 9,3 m; Trung tâm hỗ trợ phát triển nguồn nhân lực và chuyển giao công nghệ vũ trụ tại 18 Hoàng Quốc Việt; Bảo tàng Vũ trụ; Trung tâm đa phương tiện; Nhà khách quốc tế; và Đài Thiên văn Nha Trang.
Các công trình này tạo nền tảng cho việc vận hành vệ tinh, thu nhận và xử lý dữ liệu, phát triển ứng dụng công nghệ vũ trụ cũng như đào tạo nhân lực.
Phát biểu tại sự kiện, Thủ tướng Phạm Minh Chính nhấn mạnh khoa học không gian vũ trụ là một trong những hạ tầng thiết yếu của nền kinh tế số và bảo đảm an ninh quốc phòng của mỗi quốc gia.
Theo Thủ tướng, sở hữu và phát triển công nghệ vệ tinh giúp duy trì vận hành mạng lưới viễn thông và hệ thống định vị toàn cầu, cung cấp dữ liệu số quan trọng để mỗi quốc gia có thể chủ động giám sát tài nguyên và dự báo các thảm họa thiên tai, hỗ trợ đắc lực cho ứng phó biến đổi khí hậu.
"Khoa học không gian vũ trụ còn thúc đẩy các đột phá quan trọng trong phát triển vật liệu mới và y học thực nghiệm. Đây là những động lực quan trọng cho sự phát triển bền vững và kiến tạo không gian hợp tác giữa các quốc gia", ông nói.
Việt Nam phấn đấu đến năm 2030 trở thành quốc gia có trình độ phát triển về khoa học và công nghệ vũ trụ ở mức trung bình khá trong khu vực Đông Nam Á. Sau năm 2030, xây dựng năng lực quốc gia tự chủ về công nghệ vệ tinh, ứng dụng dữ liệu không gian để giải quyết các bài toán mang tính toàn cầu và an ninh quốc gia.
Thủ tướng cho biết, Việt Nam sẽ tiếp tục hoàn thiện thể chế, cơ chế, chính sách cho hoạt động vũ trụ phù hợp với điều kiện Việt Nam và thông lệ quốc tế; nghiên cứu, chuẩn bị cơ sở khoa học và thực tiễn để từng bước hoàn thiện khung khổ pháp lý, tiến tới xây dựng luật Vũ trụ.
Thủ tướng nhấn mạnh phương châm hành động thời gian tới được xác định bằng 20 chữ: "Khám phá không gian - Làm chủ công nghệ - Hợp tác bền chặt - Phát triển bền vững - Vũ trụ hòa bình".
Theo GS.TS Trần Hồng Thái, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam nhận định, Trung tâm Vũ trụ Việt Nam tại Khu Công nghệ cao Hòa Lạc là tài sản công nghệ lớn của quốc gia, được xây dựng từ trí tuệ và công sức của các kỹ sư, nhà khoa học Việt Nam cùng sự đồng hành của các đối tác Nhật Bản như JICA, JAXA và Bộ Kinh tế, Thương mại và Công nghiệp Nhật Bản. Công trình cũng được xem là biểu tượng cho tình hữu nghị và hợp tác khoa học - công nghệ giữa Việt Nam và Nhật Bản.
