Các chương trình sản xuất máy bay nội địa của Nga như SJ-100, MC-21 và Il-114-300 đồng loạt bước vào giai đoạn chứng nhận và chuẩn bị sản xuất hàng loạt.
Trong đó, đáng chú ý nhất là chương trình Sukhoi Superjet 100 phiên bản nội địa hóa hoàn toàn mới Yakovlev SJ-100 được trang bị động cơ PD-8 do Nga tự phát triển.
Theo Phó Thủ tướng thứ nhất Liên bang Nga Denis Manturov, những chiếc SJ-100 đầu tiên có thể bắt đầu được bàn giao vào cuối năm 2026 hoặc trong quý I/2027, tùy thuộc vào tiến độ chứng nhận và đăng ký với khách hàng đầu tiên.
Ông Manturov cho biết động cơ PD-8 phải hoàn tất chứng nhận đồng thời với quá trình chứng nhận tổng thể của máy bay. Theo kế hoạch hiện tại, thủ tục này đang tiến gần giai đoạn cuối.
SJ-100 là phiên bản nâng cấp sâu của Superjet 100 nhằm thay thế tối đa các linh kiện nhập khẩu sau khi Nga bị cắt đứt chuỗi cung ứng hàng không từ phương Tây.
Trong chương trình nội địa hóa này, gần 40 hệ thống nước ngoài đã được thay thế bằng thiết bị do Nga sản xuất, bao gồm động cơ, điện tử hàng không, hệ thống điều khiển và càng hạ cánh. Động cơ PD-8 được thiết kế để cung cấp năng lượng cho máy bay phản lực khu vực SJ-100 cũng như máy bay chữa cháy lưỡng dụng Beriev Be-200.
Tập đoàn Công nghệ Nhà nước Rostec cho biết động cơ PD-8 đã vượt qua toàn bộ các bài kiểm tra chứng nhận và dự kiến sẽ sớm nhận chứng chỉ khai thác.
Theo Rostec và Tập đoàn Chế tạo Động cơ Thống nhất (United Engine Corporation - UEC), PD-8 đã tích lũy gần 6.600 giờ hoạt động, trong đó có hơn 1.400 giờ bay thử nghiệm trên máy bay thử nghiệm Ilyushin Il-76 và các nguyên mẫu SJ-100.
Chiến dịch thử nghiệm bao gồm hàng loạt bài đánh giá khắc nghiệt như thử nghiệm hút chim, hút nước, đóng băng tự nhiên ở vùng Arkhangelsk và thử nghiệm hút mưa đá mô phỏng tại trung tâm UEC-Saturn ở Rybinsk trong bài kiểm tra chứng nhận cuối cùng diễn ra vào tháng 4/2026.
Rostec cho biết PD-8 đã chứng minh “độ tin cậy và an toàn cao” trong suốt quá trình thử nghiệm và các tài liệu cần thiết để được chứng nhận sẽ được nộp cho Cơ quan Vận tải Hàng không Liên bang Nga (Rosaviatsia).
Theo các kỹ sư Nga, PD-8 tích hợp 17 công nghệ mới, bao gồm vật liệu chịu nhiệt tiên tiến và cánh tuabin áp suất cao có khả năng chịu tải lớn hơn so với thế hệ trước nhằm cải thiện hiệu suất và mức tiêu thụ nhiên liệu.
Động cơ này sử dụng hệ thống điều khiển điện tử hoàn toàn do Nga phát triển và không còn phụ thuộc vào công nghệ phương Tây như động cơ SaM146 trước đây sản phẩm hợp tác giữa Nga và Pháp.
Rostec cho biết việc hoàn thành thử nghiệm sẽ cho phép Rosaviatsia cấp chứng nhận kiểu loại cho động cơ, một điều kiện tiên quyết để chứng nhận chính máy bay SJ-100. Vào tháng 3/2026, người đứng đầu Cơ quan Vận tải Hàng không Liên bang Nga, Dmitry Yadrov, đã chỉ ra rằng việc phê duyệt PD-8 dự kiến vào tháng 4 năm 2026, và chứng nhận SJ-100 sẽ được cấp vào tháng 7 năm 2026.
Không chỉ SJ-100, chương trình máy bay thân hẹp tầm trung Yakovlev MC-21-310 cũng đang được đẩy nhanh nhằm thay thế các dòng Airbus và Boeing trong tương lai.
Tuy nhiên, Giám đốc điều hành Rostec Sergei Chemezov mới đây thừa nhận tiến độ chứng nhận MC-21 tiếp tục bị chậm hơn dự kiến.
Theo ông Chemezov, khoảng một phần ba số chuyến bay thử nghiệm chứng nhận của MC-21 đã được hoàn tất và Nga hy vọng có thể hoàn thành toàn bộ quy trình trong quý I/2027 trước khi bắt đầu sản xuất hàng loạt.
Điều này đồng nghĩa việc bàn giao MC-21 sẽ diễn ra muộn hơn gần một thập kỷ kể từ chuyến bay đầu tiên của phiên bản nguyên bản MC-21-300 vào tháng 5/2017.
Phiên bản ban đầu của MC-21 từng sử dụng nhiều hệ thống phương Tây, bao gồm động cơ Pratt & Whitney PW1400G. Tuy nhiên, sau các lệnh trừng phạt liên quan đến Crimea và xung đột Ukraine, Nga buộc phải phát triển phiên bản nội địa hóa hoàn toàn mang tên MC-21-310 khi thay thế các bộ phận quan trọng như hệ thống điện tử hàng không, cấu trúc composite và động cơ.
Phiên bản mới sử dụng động cơ Aviadvigatel PD-14 cùng nhiều vật liệu composite và hệ thống điện tử do Nga tự sản xuất. Chiếc MC-21-310 nội địa hóa hoàn chỉnh đầu tiên đã thực hiện chuyến bay thử nghiệm vào tháng 10/2025, đánh dấu bước tiến quan trọng của chương trình.
Song song với các dòng phản lực, chương trình Il-114-300 do UEC phụ trách cũng đang được thúc đẩy nhằm thay thế các máy bay Antonov An-24 và An-26 đã lỗi thời trên các tuyến bay khu vực.
Theo giới thiệu, Il-114-300 là phiên bản nâng cấp của máy bay phản lực cánh quạt Il-114, một loại máy bay khu vực do Liên Xô thiết kế và chỉ được sản xuất với số lượng hạn chế sau khi Liên Xô sụp đổ. Máy bay được trang bị động cơ TV7-117ST-01 do Nga sản xuất. Mới đây, máy bay nguyên mẫu đã thực hiện một loạt chuyến bay từ các sân bay ở quần đảo Novaya Zemlya và Franz Josef Land, bao gồm cả các hoạt động gần vĩ tuyến 80 và gần Bắc Cực.
Theo UEC, các cuộc thử nghiệm nhằm xác nhận khả năng hoạt động an toàn của máy bay trong điều kiện vĩ độ cực cao, nơi tín hiệu dẫn đường vô tuyến rất hạn chế.
Máy bay đã bay tới khu vực chỉ cách Cực Bắc khoảng 100 km, đồng thời thử nghiệm hệ thống dẫn đường quán tính BINS-2015 do công ty con KRET của Rostec phát triển. Công nghệ được thiết kế cho các khu vực hẻo lánh và điều kiện khí hậu khắc nghiệt.
UAC cho biết máy bay này được thiết kế để hoạt động trên các đường băng ngắn và không trải nhựa, đồng thời vẫn hoạt động độc lập, không cần nhiều thiết bị hỗ trợ mặt đất. Nga kỳ vọng Il-114-300 sẽ trở thành nền tảng vận tải chủ lực cho các tuyến nội địa vùng sâu vùng xa, đặc biệt tại Bắc Cực và Siberia.
Giám đốc điều hành của Ilyushin, Daniil Brenerman, cho biết các chuyến bay đã khẳng định tính phù hợp của máy bay cho hoạt động “ở mọi vĩ độ, điều kiện thời tiết và khí hậu”.
Công ty dự định thực hiện thêm các công việc chứng nhận khác vào cuối năm nay, bao gồm các thử nghiệm ở nhiệt độ cao trong mùa hè và hoạt động từ các đường băng không trải nhựa vào đầu mùa thu.
Một phiên bản chở hàng với sàn gia cố và cửa hàng hóa lớn hơn cũng đang được phát triển để phục vụ các sân bay có hạ tầng hạn chế.
Theo Rostec, các cuộc thử nghiệm bổ sung của Il-114-300 sẽ kéo dài đến cuối năm 2026, bao gồm vận hành trong thời tiết nóng và hoạt động trên đường băng không trải nhựa.
Dù vẫn đối mặt với nhiều khó khăn về công nghệ, chứng nhận và năng lực sản xuất, các chương trình SJ-100, MC-21 và Il-114-300 đang cho thấy Nga quyết tâm xây dựng một ngành hàng không thương mại tự chủ trong bối cảnh bị cô lập khỏi chuỗi cung ứng hàng không phương Tây.
Theo kế hoạch hiện nay, đến năm 2030, Nga đặt mục tiêu sản xuất 36 chiếc MC-21 mỗi năm, cùng với 20 chiếc SJ-100 và 12 chiếc Ilyushin Il-114-300.
Song song với quá trình nội địa hóa công nghệ, Nga cũng đang tìm cách mở rộng hợp tác quốc tế cho các chương trình máy bay thương mại của mình. Năm 2025, nhà sản xuất SJ-100 đã ký biên bản ghi nhớ với Hindustan Aeronautics Limited để nghiên cứu khả năng lắp ráp máy bay theo giấy phép tại Ấn Độ.
