Giá cước vận tải hàng hóa bằng đường hàng không có thể tăng tới 60% do những tác động của xung đột quân sự tại Trung Đông khiến nhiều doanh nghiệp xuất khẩu Việt gặp khó khăn.
Trao đổi với Tạp chí Hàng không sáng 4/3, ông Đào Trọng Khoa, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA) cho rằng, tới thời điểm hiện tại, những tác động do các xung đột quân sự tại Trung Đông lên ngành logistics toàn cầu đã rõ.
Đặc biệt, những tác động này chắc chắn sẽ kéo dài hàng tháng thay vì kỳ vọng sẽ chỉ diễn ra trong ngắn hạn. Ông Khoa dự báo, trong những ngày tới, các dịch vụ vận tải hàng không có thể tiếp tục bị chậm, chuyển hướng hoặc điều chỉnh lịch để phù hợp với tình hình thực tế.
“Qua theo dõi của VLA, hoạt động vận tải hàng hóa bằng đường hàng không những ngày qua gần như tê liệt hoàn toàn, rất nhiều doanh nghiệp xuất nhập khẩu của Việt Nam bị mắc kẹt hàng hóa tại các sân bay khu vực Trung Đông như Doha, Dubai…”, ông Khoa cho biết.
Cũng theo ông Khoa, các hãng hàng không chủ lực tại thị trường Việt Nam đi thị trường Trung Đông và châu Âu như Qatar Airways, Emirates... đã bắt đầu điều chỉnh lộ trình để có thể sớm hoạt động trở lại.
Thế nhưng, việc điều chỉnh này sẽ khiến thời gian bay dài hơn, chi phí giá cước vận tải do đó cũng sẽ tăng. Hiện mức giá cước trên một số tuyến đã tăng đến 60% so với thời điểm trước khi diễn ra cuộc không kích của Mỹ - Israel vào Iran ngày 28/2 vừa qua.
Trong thời gian tới, doanh nghiệp xuất nhập khẩu có thể gặp nhiều khó khăn hơn trong việc tìm kiếm đơn vị vận tải. Hiện các doanh nghiệp phải ưu tiên “đi được hàng” chứ không phải “giá bao nhiêu” như trước đây. Do đó, doanh nghiệp gần như không có lợi thế trong việc đàm phán giá cước vận tải.
Trước tình hình này, ông Khoa cho biết, VLA khuyến cáo các doanh nghiệp logistics chủ động cập nhật tình hình cho khách hàng để nắm thông tin về hàng hóa, các điều kiện bảo quản, lưu kho tại sân bay bị kẹt…
Trong một số trường hợp cụ thể, cần đưa ra phương án giải quyết nhanh chóng thay vì chờ đợi. VLA cũng sẽ hỗ trợ để các doanh nghiệp có thể đưa hàng hóa về Việt Nam trong thời gian sớm nhất.
Trên thực tế, hàng loạt doanh nghiệp xuất nhập khẩu bằng đường hàng không hiện đều đang rơi vào cảnh ách tắc hàng hóa tại các sân bay khu vực Trung Đông hoặc tại nơi sản xuất.
Ông Nguyễn Nhật Nguyên, Giám đốc Kinh doanh - Marketing, Công ty Vận chuyển Thương mại Biển Xanh (Blue Sea) thông tin, doanh nghiệp này đang phải tìm kiếm các hãng hàng không khác và buộc lòng chấp nhận giá cước vận tải ở mức tăng cao để khơi thông lượng hàng hóa đang bị ách tắc do các sân bay tại Dubai, Qatar tạm ngưng hoạt động.
Trong nhiều năm, Trung Đông được xem là mắt xích trung tâm trên các hành lang hàng không nối châu Âu với châu Á.
Các điểm trung chuyển như Doha, Dubai hay Abu Dhabi giúp các hãng tối ưu hóa hành trình, rút ngắn quãng bay và tiết kiệm nhiên liệu nhờ mô hình hub-and-spoke (Là mô hình mạng lưới logistic và vận tải tập trung, trong đó hàng hóa/hành khách từ nhiều điểm nhánh (spoke) được đưa về một trung tâm chính (hub) để phân loại và chuyển tiếp, thay vì vận chuyển trực tiếp giữa các điểm). Khi không phận khu vực này bị siết chặt hoặc tiềm ẩn rủi ro an ninh, cấu trúc mạng bay lập tức phải điều chỉnh.
Thay vì đi theo hành lang truyền thống qua Trung Đông, nhiều chuyến bay từ Đức, Pháp hay khu vực Bắc Âu đến Đông Nam Á buộc phải đổi hướng qua Bắc Âu, Nga hoặc Trung Á.
Việc bay vòng khiến hành trình kéo dài thêm từ khoảng 45 phút đến hơn một giờ, kéo theo chi phí nhiên liệu gia tăng, đồng thời làm đội lên các khoản liên quan đến tổ bay, bảo dưỡng và khai thác.
Theo đại diện Vietnam Airlines, các đường bay qua Trung Đông đang phải "né" vùng chiến sự, đi qua Pakistan và Afganistan. Hiện tại, cường độ các chuyến bay tại khu vực này tăng cao do các hãng đều đồng loạt điều chỉnh đường bay.
Do đó, Vietnam Airlines đã phải bổ sung thêm nhiên liệu trên các chuyến bay hiện tại. Theo tính toán, hiện mỗi chuyến bay phải dự phòng thêm 2,5 - 3 tấn dầu.
Hãng cũng đồng thời phải chuẩn bị phương án chuyển hướng đường bay tới Trung Quốc và Nga hoặc Bắc Phi. Việc này có thể ảnh hưởng lớn tới chi phí nhiên liệu tiêu hao, dự kiến tăng thêm 6 - 9 tấn nhiên liệu trên mỗi chuyến bay. Chưa kể mỗi chuyến bay qua Trung Quốc phải tốn thêm phí bay qua không phận và kéo dài thời gian mỗi chuyến 60 - 90 phút.
Với các hãng châu Âu như Lufthansa hay Air France, bài toán không chỉ dừng ở một vài đường bay riêng lẻ. Việc điều chỉnh còn đòi hỏi tái phân bổ đội tàu thân rộng trên toàn mạng lưới liên lục địa, nơi mỗi thay đổi ở một tuyến có thể tạo hiệu ứng lan tỏa đến nhiều thị trường khác.
Lãnh đạo một hãng hàng không tại Việt Nam cho biết, bên cạnh nhu cầu đi lại tăng và việc kéo dài lộ trình, chi phí nhiên liệu là yếu tố quan trọng đẩy giá vé từ Việt Nam đi châu Âu tăng mạnh trong những ngày gần đây.
Căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông đã tác động trực tiếp tới giá dầu thế giới, buộc các hãng hàng không phải điều chỉnh phụ phí nhằm giảm thiểu rủi ro chi phí.
Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương) đánh giá, trong những ngày tới, giá nhiên liệu tăng sẽ đẩy giá cước vận tải biển, vận tải hàng hóa đường không tiếp tục gia tăng đồng thời ảnh hưởng tới tuyến vận tải hàng hóa cho các nước tại Vùng Vịnh.
Do đó, Cục Xuất nhập khẩu đề nghị các hiệp hội ngành hàng xuất nhập khẩu, hiệp hội hoạt động trong lĩnh vực logistics theo dõi sát diễn biến tình hình, chủ động kế hoạch sản xuất, phương án tổ chức xuất nhập khẩu và vận tải hàng hóa, tránh để phát sinh ùn tắc và giảm thiểu các tác động tiêu cực do căng thẳng từ cuộc xung đột giữa Israel, Mỹ và Iran hiện nay.
Riêng với hoạt động giao hàng, cơ quan này khuyến cáo doanh nghiệp khi đàm phán, ký kết các hợp đồng mua bán cần quan tâm và chú trọng tới hợp đồng (hoặc điều khoản) về logistics, vận chuyển, giao hàng và bảo hiểm.
Việc này nhằm bảo vệ doanh nghiệp trước rủi ro và tổn thất khi có sự cố, đảm bảo rằng các hợp đồng vận chuyển có điều khoản về tình huống bất khả kháng, bồi thường và phân chia chi phí khi hàng hóa gặp rủi ro. Ngoài ra, cần mua bảo hiểm đầy đủ cho hàng hóa để phòng ngừa rủi ro và giảm tổn thất khi phát sinh sự cố tại thị trường nhập khẩu.
