Một nghiên cứu mới đây chỉ ra rằng, các dịch vụ của người giàu như ghế thương gia, tàu bay tư nhân và ở tầm quốc gia là Mỹ đang gây ô nhiễm không khí lớn nhất.
Nghiên cứu công bố trên tạp chí Communications Earth & Environment cho thấy, ngành hàng không hoàn toàn có thể cắt giảm khoảng 50% lượng phát thải CO2 mà không cần giảm số chuyến bay, nếu các hãng bay tập trung vào ba yếu tố then chốt: loại bỏ ghế hạng nhất và hạng thương gia, nâng tỷ lệ lấp đầy ghế phổ thông, đồng thời khai thác những dòng máy bay hiện đại, tiết kiệm nhiên liệu nhất hiện nay.
Lý do khiến khoang hạng thương gia gây phát thải cao hơn nằm ở diện tích và trọng lượng chiếm dụng trên máy bay. Một ghế hạng thương gia không chỉ nặng hơn mà còn chiếm không gian lớn gấp nhiều lần so với một ghế phổ thông, đồng nghĩa với việc ít hành khách hơn được vận chuyển trên cùng một chuyến bay.
Các số liệu thống kê chỉ ra rằng, trung bình một hành khách hạng thương gia tạo ra lượng phát thải cao gấp khoảng 3 lần so với hành khách khoang phổ thông. Trong một số trường hợp, đặc biệt với các máy bay hiện đại sở hữu khoang hạng sang siêu rộng rãi, mức chênh lệch phát thải có thể lên tới 13 lần.
Chính vì vậy, giải pháp được đánh giá hiệu quả nhất là thay thế toàn bộ ghế hạng sang bằng ghế phổ thông với mật độ dày hơn. Khi kết hợp với việc nâng tỷ lệ lấp đầy chuyến bay lên khoảng 95%, lượng khí thải toàn ngành hàng không có thể giảm từ 50% đến 75% trong thời gian ngắn.
Tính đến thời điểm hiện tại, tuyến bay hiệu quả nhất thế giới được ghi nhận là từ Milan đến Incheon (Hàn Quốc), với chỉ 31,6g CO2 trên mỗi hành khách/km. Kết quả này đến từ việc sử dụng máy bay hiện đại, tỷ lệ lấp đầy cao và số lượng ghế hạng thương gia rất hạn chế.
Ngược lại, tuyến bay kém hiệu quả nhất thuộc về Papua New Guinea, trong khi tuyến bay kém hiệu quả thứ hai là từ sân bay Ironwood đến Minneapolis/St Paul (Mỹ), với mức phát thải lên tới 805g CO2 mỗi hành khách/km.
Theo nhóm nghiên cứu, những giải pháp mang tính vận hành này thực tế và hiệu quả hơn nhiều so với việc phụ thuộc vào nhiên liệu hàng không bền vững (SAF) hay các chương trình bù đắp carbon, vốn vẫn còn gây tranh cãi về tính khả thi và hiệu quả dài hạn.
Nghiên cứu đã phân tích hơn 27 triệu chuyến bay thương mại trong tổng số khoảng 35 triệu chuyến bay toàn cầu năm 2023 và được xem là đánh giá toàn diện đầu tiên về sự khác biệt trong hiệu quả khai thác chuyến bay trên quy mô toàn cầu.
Dù lượng khí CO2 tính trên mỗi km bay đã giảm nhờ máy bay ngày càng tiết kiệm nhiên liệu, thế nhưng tốc độ gia tăng số chuyến bay vẫn nhanh hơn rất nhiều, khiến tổng phát thải của ngành hàng không tiếp tục leo thang. Các chuyên gia cảnh báo rằng, nếu không có những thay đổi mang tính căn bản, phát thải CO₂ của ngành hàng không có thể tăng gấp đôi, thậm chí gấp ba vào năm 2050.
Phân tích cũng cho thấy, các chuyến bay có mức phát thải cao tập trung nhiều tại Mỹ và Australia, đặc biệt là ở các sân bay quy mô nhỏ, cùng một số khu vực tại châu Phi và Trung Đông. Ngược lại, Ấn Độ, Brazil và các quốc gia Đông Nam Á ghi nhận tỷ lệ chuyến bay hiệu quả hơn về mặt phát thải.
Đáng chú ý, Atlanta và New York nằm trong nhóm sân bay có hiệu suất khai thác thấp nhất, kém hiệu quả gần 50% so với những sân bay vận hành tối ưu như Abu Dhabi hay Madrid.
Giáo sư Stefan Gössling - Đại học Linnaeus University (Thụy Điển), người đứng đầu nghiên cứu cho rằng việc hàng không giảm phát thải kém hiệu quả chủ yếu xuất phát từ ba nguyên nhân chính: Tiếp tục khai thác máy bay cũ, bố trí nhiều ghế hạng sang chiếm diện tích lớn và vận hành các chuyến bay có tỷ lệ lấp đầy thấp. Năm 2023, tỷ lệ lấp đầy trung bình của các chuyến bay toàn cầu chỉ đạt gần 80%.
Theo ông, các chính sách dựa trên cơ chế thị trường có thể được triển khai bằng cách tăng phí hạ cánh đối với những máy bay phát thải cao, vốn cũng là nguyên nhân làm suy giảm chất lượng không khí tại các khu dân cư quanh sân bay. Ở mức độ mạnh tay hơn, các quy định pháp lý hoàn toàn có thể cấm khai thác những dòng máy bay gây ô nhiễm nghiêm trọng, tương tự như cách nhiều quốc gia đã áp dụng với các loại máy bay gây tiếng ồn lớn.
Nếu ghế hạng thương gia trên các chuyến bay thương mại được xem là nguyên nhân khiến phát thải tăng vọt vì chiếm dụng quá nhiều không gian thì gần đây, một nghiên cứu mới của Hội đồng Quốc tế về Giao thông Sạch (ICCT) cũng chỉ ra một loại hình di chuyển bằng máy bay xa xỉ khác gây ra ô nhiễm không kém.
Theo đó, một chiếc máy bay phản lực cá nhân trung bình thải ra lượng khí nhà kính tương đương 177 ô tô hoặc 8 xe tải hạng nặng mỗi năm, trong khi chỉ chuyên chở rất ít hành khách hoặc hàng hóa.
Máy bay phản lực tư nhân được xem là ví dụ điển hình cho loại hình giao thông có mức phát thải cực cao nhưng đang ngày càng phổ biến. Các nhà nghiên cứu ước tính, chỉ riêng 95 máy bay phản lực bay đến đám cưới của tỷ phú Jeff Bezos và Lauren Sánchez tại Venice diễn ra vào hồi tháng 6 năm 2025 cũng đã thải ra khoảng 5.000 tấn khí nhà kính.
Theo ICCT, trong năm 2023, gần 2/3 số chuyến bay phản lực tư nhân trên toàn cầu xuất phát từ các sân bay tại Mỹ, đóng góp 55% tổng lượng phát thải từ loại hình này. Pháp và Anh lần lượt xếp sau, với tỷ trọng 2,2% và 2,1%.
Các nhà nghiên cứu lưu ý phần lớn các chuyến bay tư nhân có hành trình ngắn: 50% dưới 900 km và 75% dưới 1.500 km. Chỉ 5% dài hơn 3.000 km, với thời gian bay trung bình là 85 phút. Vì lý do này, ICCT đề xuất thay thế các chuyến bay tư nhân ngắn bằng tàu cao tốc, vốn có khả năng cạnh tranh về thời gian ở khoảng cách ngắn và trung bình.
