Cục Hàng không Mỹ cảnh báo nguy cơ cháy nổ bình nhiên liệu trên máy bay Boeing 787
(TCHK) - FAA yêu cầu kiểm tra một số máy bay Boeing 787 Dreamliner sau khi phát hiện những thiếu sót trong quy trình kiểm tra chất bịt kín bình nhiên liệu.
Vụ việc mới nhất xảy ra trên chuyến bay của flydubai từ Dubai đến Tel Aviv ngày 30/9/2026 một lần nữa đặt câu hỏi về an ninh bên trong buồng lái và quy trình sàng lọc phi công.
Theo thông tin được công bố, một cơ phó đã sử dụng rìu cứu hộ tấn công cơ trưởng. Máy bay sau đó lao xuống khoảng 16.000 feet, tương đương gần 4.900 m, chỉ trong khoảng 30 giây trước khi hành khách và các thành viên phi hành đoàn dự bị khống chế được cơ phó.

Cơ trưởng bị thương nhưng vẫn góp phần giúp máy bay hạ cánh an toàn, toàn bộ hành khách và thành viên phi hành đoàn sống sót.
Các công tố viên UAE gọi vụ việc là một cuộc tấn công khủng bố. Cơ phó đang bị thẩm vấn, trong khi giới chức Israel cho biết người này có thể đã lên kế hoạch tấn công trước khi gia nhập hãng hàng không.
Vụ việc chưa chỉ ra ngay một lỗ hổng cụ thể trong quy định hiện hành, nhưng cho thấy một thách thức khó giải quyết của ngành hàng không: khi người có quyền tiếp cận buồng lái trở thành mối đe dọa, các lớp bảo vệ được thiết kế để ngăn chặn nguy cơ từ bên ngoài sẽ không còn đủ.
Nhìn lại 25 năm qua, nhiều quy định an toàn quan trọng cũng ra đời theo cách tương tự.
Ngày 11/9/2001, những kẻ khủng bố thuộc Al Qaeda chiếm quyền kiểm soát bốn máy bay chở khách của Mỹ. Hai máy bay bị đâm vào Trung tâm Thương mại Thế giới tại New York, một máy bay lao vào Lầu Năm Góc ở khu vực Washington. Gần 3.000 người thiệt mạng.
Thảm họa này đã làm thay đổi căn bản cách ngành hàng không nhìn nhận vấn đề an ninh.
Mỹ tăng cường kiểm tra an ninh tại sân bay chỉ vài tháng sau đó, đồng thời mở rộng đáng kể chương trình cảnh sát hàng không liên bang. Nhưng thay đổi quan trọng nhất đối với hoạt động trên máy bay là việc bảo vệ buồng lái.
Các hãng hàng không Mỹ phải lắp đặt cửa buồng lái được gia cố, có khả năng chống phá cửa và chịu được hỏa lực, từ tháng 4/2003. Sau đó, ICAO đưa yêu cầu về loại cửa này vào các tiêu chuẩn áp dụng rộng rãi trên toàn cầu.
Một bước tiến mới tiếp tục được thực hiện tại Mỹ vào tháng 8/2026, khi quy định yêu cầu máy bay mới phải có thêm một rào chắn thứ hai để bảo vệ buồng lái trong thời gian cửa được mở khi máy bay đang bay.
Như vậy, từ một sự cố trong đó buồng lái bị chiếm quyền kiểm soát, ngành hàng không đã xây dựng thêm nhiều lớp bảo vệ vật lý nhằm ngăn nguy cơ tương tự tái diễn.
Chỉ vài tháng sau 11/9, một lỗ hổng khác xuất hiện. Ngày 22/12/2001, công dân Anh là Richard Reid tìm cách kích nổ một quả bom tự chế giấu trong giày trên chuyến bay của American Airlines từ Paris đến Miami.
Reid bị hành khách và phi hành đoàn khống chế khi cố gắng kích hoạt thiết bị. Máy bay chuyển hướng và hạ cánh an toàn xuống Boston.
Vụ việc cho thấy những biện pháp kiểm tra an ninh tại sân bay có thể bỏ sót chất nổ được che giấu trong những vật dụng tưởng như bình thường.
Từ năm 2006, hành khách tại Mỹ phải cởi giày trong quá trình kiểm tra an ninh để giảm nguy cơ tương tự. Quy định này được duy trì trong gần hai thập niên trước khi được bãi bỏ vào năm 2025.
Đây là một ví dụ cho thấy quy định an ninh hàng không không phải lúc nào cũng tồn tại vĩnh viễn. Khi công nghệ soi chiếu và phương pháp đánh giá rủi ro thay đổi, những biện pháp được xây dựng sau một sự cố cũng có thể được điều chỉnh hoặc loại bỏ.
Ngày 29/11/2013, một máy bay phản lực khu vực Embraer của Mozambique Airlines gặp nạn tại Namibia, khiến 27 hành khách và 6 thành viên phi hành đoàn thiệt mạng.
Điều tra cho thấy máy bay bắt đầu mất độ cao sau khi cơ trưởng Herminio dos Santos tự thay đổi các thiết lập điều khiển trong thời gian cơ phó rời buồng lái để đi vệ sinh.
Cơ trưởng sau đó khóa cửa buồng lái, ngăn cơ phó quay trở lại, đồng thời nhiều lần thay đổi tốc độ và độ cao của máy bay.
Vụ tai nạn phơi bày một vấn đề hoàn toàn khác so với 11/9: làm thế nào để bảo vệ máy bay khi mối nguy xuất phát từ chính một thành viên phi hành đoàn được trao quyền điều khiển máy bay?
Trong báo cáo cuối cùng, cơ quan điều tra Namibia khuyến nghị các nhà chức trách Mozambique bảo đảm luôn có hai người trong buồng lái, đồng thời đề nghị ICAO xây dựng các tiêu chuẩn nhằm ngăn thành viên phi hành đoàn được ủy quyền bị khóa bên ngoài buồng lái.
Khuyến nghị này sau đó trở thành một phần của cuộc tranh luận rộng hơn về quy tắc “hai người trong buồng lái”.
Ngày 24/3/2015, một chiếc Airbus A320 của Germanwings, công ty con của Lufthansa, rơi xuống dãy Alps của Pháp, khiến toàn bộ 150 người trên máy bay thiệt mạng.
Cơ phó Andreas Lubitz đã khóa cửa buồng lái, ngăn cơ trưởng quay trở lại và cố tình điều khiển máy bay lao xuống vách núi.
Điều tra sau đó cho thấy Lubitz có những triệu chứng phù hợp với tình trạng trầm cảm nghiêm trọng trong những tháng trước vụ tai nạn và được xác định đã tự sát.
Chỉ ba ngày sau thảm họa, EASA đưa ra khuyến nghị tạm thời rằng phải luôn có hai người, trong đó có ít nhất một phi công, ở trong buồng lái trong suốt chuyến bay.
Sau đó, EASA điều chỉnh cách tiếp cận, cho phép các hãng hàng không đánh giá và quyết định theo từng trường hợp thay vì áp dụng cứng nhắc một quy tắc chung. Tuy nhiên, yêu cầu liên quan đến sức khỏe tâm thần của phi công được tăng cường, bao gồm các đánh giá tâm lý bắt buộc.
Vụ Germanwings vì thế mở rộng khái niệm an toàn hàng không: an toàn không chỉ là ngăn người ngoài xâm nhập buồng lái, mà còn phải đánh giá nguy cơ xuất phát từ chính người được trao quyền điều khiển máy bay.

Vụ việc trên chuyến bay flydubai một lần nữa đưa câu hỏi này trở lại.
Nếu các quy định sau 11/9/2001 tập trung vào việc ngăn kẻ xâm nhập chiếm buồng lái, các vụ Mozambique Airlines và Germanwings lại cho thấy nguy cơ có thể xuất phát từ chính thành viên phi hành đoàn.
Vụ flydubai tiếp tục đặt vấn đề ở một cấp độ khác: làm thế nào để nhận diện và ngăn chặn nguy cơ từ một người đã vượt qua các quy trình tuyển dụng, đào tạo, kiểm tra và được trao quyền bước vào buồng lái?
Đây là câu hỏi khó bởi hàng không thương mại được xây dựng trên nguyên tắc tin cậy vào phi công. Quyền tiếp cận buồng lái là điều kiện không thể thiếu để vận hành chuyến bay, nhưng chính quyền tiếp cận đó cũng tạo ra một rủi ro đặc biệt nếu bị sử dụng sai mục đích.
Vì vậy, bài toán không đơn giản là bổ sung thêm một cánh cửa hay một quy trình kiểm tra. Các hãng hàng không và nhà chức trách có thể phải xem xét toàn bộ chuỗi từ tuyển dụng, kiểm tra lý lịch, đánh giá tâm lý, chia sẻ thông tin an ninh giữa các quốc gia và hãng hàng không đến khả năng ứng phó khi xảy ra tình huống bất thường trong buồng lái.
(TCHK) - FAA yêu cầu kiểm tra một số máy bay Boeing 787 Dreamliner sau khi phát hiện những thiếu sót trong quy trình kiểm tra chất bịt kín bình nhiên liệu.
Nhận thông tin mới nhất từ Hiệp hội Doanh nghiệp Hàng không Việt Nam
Bạn có thể xem thử email gần nhất tại đây.